Το άρθρο διερευνά τη σχέση του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης (ME/CFS) με τη μακρά COVID, εξετάζοντας τόσο τα κοινά συμπτώματα όσο και τις βιολογικές διαταραχές που παρατηρούνται στους ασθενείς. Στο επίκεντρο βρίσκονται η δυσβίωση του εντέρου και η πιθανή αξιοποίηση προβιοτικών και άλλων μικροβιακών σκευασμάτων ως θεραπευτικών προσεγγίσεων.
Ερευνητικά ευρήματα υποδεικνύουν πως η αποκατάσταση της εντερικής υγείας ενδέχεται να περιορίσει τη φλεγμονή και τα συμπτώματα, δημιουργώντας προσδοκίες για καλύτερη ποιότητα ζωής στους ανθρώπους που επηρεάζονται. Η έρευνα συνεχίζεται, με στόχο να τεκμηριωθούν τα ευρήματα μέσω κλινικών δοκιμών.
Το κείμενο υπογράφει η Joanna Michalina Jurek, μεταδιδακτορική ερευνήτρια.
Κοινά συμπτώματα της χρόνιας κόπωσης και της μακράς COVID
Η επίμονη και εξουθενωτική κόπωση, που δεν υποχωρεί ακόμη και με ξεκούραση, μπορεί να συνοδεύεται από θολούρα στον εγκέφαλο, πόνο και διαταραχές του ύπνου. Αυτή είναι η καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων με Σύνδρομο Μυαλγικής Εγκεφαλομυελίτιδας/Χρόνιας Κόπωσης (ME/CFS). Αντίστοιχα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και μετά από ιογενή λοίμωξη, στο πλαίσιο μιας πάθησης που αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως μακρά COVID.
Παρότι πρόκειται για διαφορετικές σύνθετες παθήσεις που επηρεάζουν πολλά συστήματα του οργανισμού, το ME/CFS και η μακρά COVID έχουν αξιοσημείωτα κοινά συμπτώματα και βιολογικές διαταραχές. Η επικάλυψη αυτή οδηγεί στην εξέταση κοινών μηχανισμών που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανακούφιση. Η πρόσφατη ανασκόπησή μας εστιάζει σε έναν ενδιαφέροντα πιθανό παράγοντα: το πολύπλοκο εντερικό μικροβίωμα και τη σημαντική επίδρασή του στην υγεία.
Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης συνδέεται εδώ και χρόνια με εξουθενωτική μετακοπώδη δυσφορία, γνωστικές δυσκολίες και διαταραχές της ανοσολογικής λειτουργίας, συμπτώματα που συχνά προκαλούνται από ιογενείς λοιμώξεις. Στη μακρά COVID, οι ασθενείς περιγράφουν επίσης ποικίλα συμπτώματα, με βασικά την έντονη κόπωση και τη μετακοπώδη δυσφορία. Τα χαρακτηριστικά αυτά θυμίζουν πολλές από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όσοι πάσχουν από χρόνια κόπωση.
Παρόμοιες βιολογικές διαταραχές εντοπίζονται και στις δύο παθήσεις: γνωστικά ελλείμματα, δυσλειτουργία του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA), καθώς και μη φυσιολογικό προφίλ κυτοκινών με αυξημένους προφλεγμονώδεις μεσολαβητές. Επιπλέον, μεταβολικές διαταραχές, μιτοχονδριακή δυσλειτουργία και απορρύθμιση της οξειδοαναγωγικής ισορροπίας ενδέχεται να συνεισφέρουν στον πόνο και στα νευροψυχιατρικά προβλήματα που εμφανίζονται τόσο στο ME/CFS όσο και στη μακρά COVID.
Η χρόνια φλεγμονή μπορεί, όπως έχουμε διαπιστώσει, να τροφοδοτείται από τη μιτοχονδριακή δυσλειτουργία. Αυτό ενδέχεται να έχει ως συνέπεια μυϊκή αδυναμία, κόπωση και πόνο, αλλά και γαστρεντερικές παθήσεις και μεγαλύτερη ευαισθησία σε διάφορες ουσίες.
Εντερική δυσβίωση και κοινές βιολογικές διαταραχές
Σημαντικό σημείο σύνδεσης φαίνεται να είναι το εντερικό μικροβίωμα. Συχνά, οι ασθενείς με ME/CFS και μακροχρόνια COVID έχουν γαστρεντερικά προβλήματα, όπως ναυτία, διάρροια και κοιλιακό πόνο. Νεότερα ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν έντονα ότι η εντερική δυσβίωση —η ανισορροπία των μικροοργανισμών στο έντερο— έχει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και τη βαρύτητα των παθήσεων.
Ενδεικτικά, έρευνες σε άτομα με ME/CFS καταγράφουν μεταβολές στη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται λιγότερα βακτήρια που παράγουν βουτυρικό οξύ και διαταραχές στα βακτηριακά δίκτυα, ευρήματα που συνδέονται με εντονότερη ανοσολογική ενεργοποίηση και κόπωση.
Η μικρότερη παρουσία ωφέλιμων μικροοργανισμών, όπως το Faecalibacterium —σημαντικός παραγωγός βουτυρικού οξέος— έχει προταθεί ως πιθανός βιοδείκτης για το ME/CFS. Η υποχώρηση αυτών των αντιφλεγμονωδών ειδών, σε συνδυασμό με την αύξηση προφλεγμονωδών Gram-αρνητικών βακτηρίων, μπορεί να επιβαρύνει την κόπωση, τον πόνο και τη σύγχυση.
Αλλαγές στην εντερική μικροβιακή σύνθεση και μικρότερη ποικιλομορφία παρατηρούνται επίσης σε ασθενείς με μακρά COVID. Τα χαμηλότερα επίπεδα ωφέλιμων βακτηρίων συσχετίζονται με τη βαρύτητα της νόσου και με συμπτώματα που επιμένουν, ανάμεσά τους αναπνευστικά και νευροψυχιατρικά προβλήματα, καθώς και κόπωση. Επίσης, έχει καταγραφεί μείωση βακτηρίων που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας (SCFA), όπως το Eubacterium hallii και το Faecalibacterium prausnitzii.
Η σύνδεση της εντερικής δυσβίωσης με τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου και την επίμονη φλεγμονή αναδεικνύεται ως σημαντικός κοινός παράγοντας στο ME/CFS και τη μακρά COVID. Η ανασκόπηση δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nutrients.
Προβιοτικά και μικροβιακά σκευάσματα για ME/CFS και μακρά COVID
Με βάση αυτά τα δεδομένα, εξετάζουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις προοπτικές των μικροβιακών σκευασμάτων —όπως τα προβιοτικά, τα πρεβιοτικά και τα συμβιοτικά— ως μια νέα θεραπευτική κατεύθυνση. Τα σκευάσματα αυτά περιλαμβάνουν ζωντανά προβιοτικά στελέχη και τα υποπροϊόντα τους, που ενδέχεται να έχουν ανοσοτροποποιητικά οφέλη και πιθανώς να βοηθούν στην αποκατάσταση της εντερικής υγείας και της ανοσολογικής ομοιόστασης.
Στην περίπτωση του ME/CFS, η χορήγηση προβιοτικών έχει συνδεθεί με ενθαρρυντικά ευρήματα: λιγότερη φλεγμονή και οξειδωτικό στρες, αλλά και βελτίωση στο άγχος και την κατάθλιψη, στη γνωστική λειτουργία και στη βαρύτητα της κόπωσης. Αντίστοιχα, σε νοσηλευόμενους με COVID, η λήψη προβιοτικών συμπληρωμάτων έχει συνοδευτεί από ηπιότερη συνολική συμπτωματολογία, λιγότερες φλεγμονώδεις αντιδράσεις και μικρότερη διάρκεια νοσηλείας.
Συγκεκριμένες έρευνες έχουν καταγράψει μετρήσιμα οφέλη. Σε ασθενείς με ME/CFS, η χορήγηση του Lactobacillus casei Shirota επί οκτώ εβδομάδες οδήγησε σε σημαντική πτώση των δεικτών φλεγμονής. Σε άλλη παρέμβαση, όπου συνδυάστηκαν διαφορετικά στελέχη, μεταξύ τους τα Saccharomyces cerevisiae sub. Boilardii και Lactobacillus acidophilus, αναφέρθηκαν μειωμένη κόπωση και καλύτερη σωματική και ψυχική κατάσταση, καθώς και βελτιωμένη διάθεση.
Για τη μακρά COVID, το σκεύασμα πολλών στελεχών VSL#3 συνδέθηκε με λιγότερη κόπωση και σημαντική βελτίωση της σωματικής λειτουργίας, χωρίς όμως σταθερά αποτελέσματα στα ψυχιατρικά συμπτώματα. Παράλληλα, ορισμένα ψυχοβιοτικά —δηλαδή προβιοτικά με ειδική επίδραση στην ψυχική υγεία— έχουν εμφανίσει ενθαρρυντικές ενδείξεις για μείωση του άγχους και της κατάθλιψης, καθώς και για καλύτερο ύπνο, μέσω της ρύθμισης της επικοινωνίας εντέρου-εγκεφάλου.
Η ικανότητα αυτών των σκευασμάτων να επηρεάζουν την παραγωγή νευροδιαβιβαστών και να ρυθμίζουν την απόκριση στο στρες μέσω του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων υποδηλώνει μια άμεση οδό για την ανακούφιση ορισμένων από τα πιο επαχθή νευροψυχιατρικά συμπτώματα της χρόνιας κόπωσης και της μακράς COVID.
Κλινικές δοκιμές και προοπτικές των μικροβιακών σκευασμάτων
Η έρευνα για τη συμβολή του εντερικού μικροβιώματος στο ME/CFS και στη μακροχρόνια COVID προχωρά γρήγορα, ενώ τα μέχρι τώρα δεδομένα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο στενά συνδέονται η υγεία του εντέρου, η λειτουργία του ανοσοποιητικού και η νευρολογική ευεξία, ειδικά στα μετα-ιικά σύνδρομα.
Για να τεκμηριωθεί οριστικά η ευρεία χρήση στην κλινική πράξη, χρειάζονται μεγαλύτερες και πιο τυποποιημένες δοκιμές. Ωστόσο, τα οφέλη που έχουν αναφερθεί στην ανοσία, στον μεταβολισμό της ενέργειας, στην αναπνευστική λειτουργία και στην ψυχιατρική ευεξία αποτελούν ενθαρρυντική προοπτική.
Θεωρούμε ότι η αντιμετώπιση της εντερικής δυσβίωσης με μικροβιακά σκευάσματα μπορεί να αποτελέσει ελπιδοφόρα κατεύθυνση για την καλύτερη διαχείριση αυτών των σύνθετων και συχνά εξουθενωτικών παθήσεων. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε τελικά να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής αμέτρητων ανθρώπων.
Για περισσότερες πληροφορίες: Joanna Michalina Jurek et al, A Narrative Review on Gut Microbiome Disturbances and Microbial Preparations in Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: Implications for Long COVID, Nutrients (2024). DOI: 10.3390/nu16111545.
Συμπερασματικά
- Η ανάλυση εξετάζει τους δεσμούς ανάμεσα στο σύνδρομο χρόνιας κόπωσης (ME/CFS) και τη μακρά COVID, με αναφορά στα κοινά συμπτώματα και στις βιολογικές διαταραχές.
- Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στην εντερική δυσβίωση και στο ενδεχόμενο τα προβιοτικά να αξιοποιηθούν ως προσέγγιση για την ανακούφιση των συμπτωμάτων.
- Σύμφωνα με μελέτες, η αποκατάσταση της εντερικής υγείας ενδέχεται να περιορίσει τη φλεγμονή και να ενισχύσει την ποιότητα ζωής των ασθενών.
- Σε ασθενείς με ME/CFS και μακρά COVID έχουν παρατηρηθεί παρόμοιες διαταραχές του γαστρεντερικού και μικρότερη ποικιλία μικροβίων στο έντερο.
- Ενθαρρυντικά ευρήματα για τη μείωση της κόπωσης και των φλεγμονωδών αντιδράσεων έχουν καταγραφεί για ορισμένα προβιοτικά, δημιουργώντας προσδοκίες για βελτίωση των συμπτωμάτων.
- Οι ερευνητικές προσπάθειες συνεχίζονται, ώστε τα ευρήματα να επιβεβαιωθούν με κλινικές δοκιμές και να διερευνηθούν οι θεραπευτικές δυνατότητες των μικροβιακών σκευασμάτων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/proviotika-katapolemoyn-ti-chronia-koposi-kai-ti-makra-covid/11710
