Μια έρευνα του Πανεπιστημίου Monash διαπιστώνει σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και την ταχύτερη βιολογική γήρανση. Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι κάθε αύξηση κατά 10% στην κατανάλωση τέτοιων προϊόντων μπορεί να αντιστοιχεί σε περίπου 2,4 μήνες μεγαλύτερη βιολογική ηλικία.
Αναψυκτικά και έτοιμα γεύματα είναι παραδείγματα προϊόντων που συχνά έχουν μικρή διατροφική αξία και περιλαμβάνουν χημικά πρόσθετα, τα οποία ενδέχεται να επιβαρύνουν την υγεία. Για καλύτερη υγεία και πιθανή επιβράδυνση της γήρανσης, οι ερευνητές εισηγούνται περιορισμό των επεξεργασμένων τροφίμων και επιλογή ολόκληρων, ελάχιστα επεξεργασμένων τροφών.
Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και συνηθισμένα παραδείγματα
Η παγκόσμια κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει μεγαλώσει τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας ανησυχία για τις πιθανές συνέπειες που μπορεί να έχουν στην υγεία.
Πρόκειται για βιομηχανικά προϊόντα, στα οποία συχνά προστίθενται υλικά που δεν χρησιμοποιούνται συνήθως στη μαγειρική του σπιτιού, όπως υδρογονωμένα έλαια, σιρόπι καλαμποκιού με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη, ενισχυτικά γεύσης και γαλακτωματοποιητές. Στα σχετικά προϊόντα συγκαταλέγονται πατατάκια, αναψυκτικά, στιγμιαία νουντλς, παγωτό, σοκολάτα, μπισκότα, έτοιμα γεύματα, λουκάνικα, μπιφτέκια, κοτομπουκιές και ψάρι, καθώς και συσκευασμένα γλυκά ή αλμυρά σνακ και ενεργειακές μπάρες.
Ο σχεδιασμός αυτών των προϊόντων και των συστατικών τους εξυπηρετεί την ευκολία, τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και την ενίσχυση της γεύσης. Συχνά, ωστόσο, αυτό γίνεται εις βάρος της διατροφικής τους αξίας.
Βιολογική ηλικία και επιγενετικά ρολόγια
Έρευνα του Πανεπιστημίου Monash εξετάζει τώρα μια ιδιαίτερα ανησυχητική επίπτωση: την επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης. Η βιολογική ηλικία αποτυπώνει πόσο «μεγάλος» φαίνεται να είναι κάποιος βάσει διάφορων μοριακών βιοδεικτών. Αντιδιαστέλλεται με τη χρονολογική ηλικία, δηλαδή τα χρόνια που έχουν περάσει από τη γέννηση ενός ατόμου.
Η χρήση της βιολογικής ηλικίας ως μέτρου της υγείας είναι σχετικά πρόσφατη και συνδέεται με το 2013, όταν ο γενετιστής Steve Horvath δημιούργησε το επιγενετικό ρολόι, που καταγράφει τα επίπεδα μεθυλίωσης του DNA. Η μεθυλίωση αποτελεί διαδικασία που αλλάζει τον τρόπο λειτουργίας των γονιδίων. Μερικά χρόνια αργότερα παρουσιάστηκε μια δεύτερη γενιά επιγενετικών ρολογιών, η οποία συνυπολόγιζε περιβαλλοντικές διαφορές, όπως το κάπνισμα, καθώς και τη χρονολογική ηλικία. Σε αυτή περιλαμβάνονταν τα PhenoAge και GrimAge.
Η βιολογική ηλικία μπορεί να επηρεάζεται όχι μόνο από τη διατροφή, αλλά και από τα γονίδια, τον συνολικό τρόπο ζωής και το περιβάλλον, γι’ αυτό ενδέχεται να απέχει σημαντικά από τη χρονολογική ηλικία. Ένας άνθρωπος με υγιεινές συνήθειες μπορεί να έχει μικρότερη βιολογική ηλικία από τη χρονολογική του. Αντίθετα, επιλογές όπως μια δίαιτα πλούσια σε εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να επιταχύνουν τη βιολογική γήρανση.
Μελέτη Monash για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα
Η έρευνα του Πανεπιστημίου Monash δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Age and Aging και πραγματοποιήθηκε από τη διατροφική βιοχημικό Barbara Cardoso, ανώτερη λέκτορα στο Τμήμα Διατροφής, Διαιτολογίας και Τροφίμων του ιδρύματος. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 16.055 άτομα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ηλικίας 20–79 ετών. Η κατάσταση της υγείας και ο τρόπος ζωής τους ήταν συγκρίσιμοι με εκείνους ανθρώπων σε άλλες δυτικές χώρες, όπως η Αυστραλία.
Για την αξιολόγηση της βιολογικής γήρανσης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το ρολόι PhenoAge. Τα αποτελέσματα έδειξαν ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην υψηλότερη κατανάλωση των συγκεκριμένων τροφίμων και στην ταχύτερη βιολογική γήρανση. Αν η κατανάλωση αυξανόταν κατά 10%, η απόσταση ανάμεσα στη βιολογική και τη χρονολογική ηλικία μεγάλωνε κατά περίπου 2,4 μήνες. Όσοι βρίσκονταν στο υψηλότερο πεμπτημόριο κατανάλωσης —68-100% των θερμίδων της διατροφής τους— ήταν βιολογικά 0,86 χρόνια μεγαλύτεροι από όσους ανήκαν στο χαμηλότερο πεμπτημόριο, με πρόσληψη ενέργειας 39% ή μικρότερη από τη διατροφή τους.
Η Cardoso ανέφερε πως τα ευρήματα υπογραμμίζουν την αξία μιας διατροφής με όσο το δυνατόν περισσότερα μη επεξεργασμένα και ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα. «Η σημασία των ευρημάτων μας είναι τεράστια, καθώς οι προβλέψεις μας δείχνουν ότι για κάθε 10% αύξηση της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης από υπερεπεξεργασμένη κατανάλωση τροφίμων υπάρχει σχεδόν 2% αυξημένος κίνδυνος θνησιμότητας και 0,5% κίνδυνος χρόνιας νόσου σε διάστημα δύο ετών» είπε. «Αυτή η συσχέτιση ήταν εν μέρει ανεξάρτητη από την ποιότητα της διατροφής, υποδηλώνοντας ότι η επεξεργασία των τροφίμων μπορεί να συμβάλει στη βιολογική επιτάχυνση της γήρανσης».
«Αν υποθέσουμε ότι μια τυπική δίαιτα 2.000 θερμίδων [8500 kilojoules] την ημέρα, προσθέτοντας επιπλέον 200 θερμίδες υπερεπεξεργασμένης τροφής, που αντιστοιχεί περίπου σε μια μερίδα 80 γραμμαρίων μπουκιές κοτόπουλου ή μια μικρή μπάρα σοκολάτας, θα μπορούσε να οδηγήσει στη βιολογική διαδικασία γήρανσης προχωρώντας περισσότερο από δύο μήνες σε σύγκριση με τη χρονολογική γήρανση».
Κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων και κίνδυνοι για την υγεία
Η ανάλυση βασίστηκε στα στοιχεία της Εθνικής Έρευνας Εξέτασης Υγείας και Διατροφής των ΗΠΑ (NHANES), για την περίοδο 2003-2010. Για την αξιολόγηση της διατροφικής ποιότητας χρησιμοποιήθηκαν τα κριτήρια της American Heart Association (AHA) του 2020 και ο Healthy Eating Index 2015 (HEI-15). Ακόμη και όταν ελήφθησαν υπόψη η ποιότητα της διατροφής και η συνολική ενεργειακή πρόσληψη, η σύνδεση των εξαιρετικά επεξεργασμένων τροφίμων με τη βιολογική γήρανση παρέμεινε στατιστικά σημαντική. Το εύρημα αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να εμπλέκονται άλλοι παράγοντες, όπως η μικρότερη πρόσληψη φλαβονοειδών ή φυτοοιστρογόνων, που βρίσκονται σε φυσικά τρόφιμα, μεταξύ άλλων σε φρέσκα φρούτα και λαχανικά, ή η μεγαλύτερη έκθεση σε χημικές ουσίες της συσκευασίας και σε ενώσεις που παράγονται κατά την επεξεργασία.
Τα ευρήματα είναι συμβατά με προηγούμενες μελέτες, οι οποίες έχουν συσχετίσει τα επεξεργασμένα τρόφιμα με δείκτες γήρανσης. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το μήκος των τελομερών —το μικρότερο μήκος αποτελεί ένδειξη κυτταρικής γήρανσης—, η αδυναμία, η γνωστική έκπτωση και η άνοια.
Για ορισμένους ενήλικες και παιδιά, τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα κάλυπταν σχεδόν το 40% της συνολικής πρόσληψης ενέργειας. «Τα ευρήματά μας υποδεικνύουν ότι η μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στη διατροφή μπορεί να βοηθήσει στην επιβράδυνση της τροχιάς της βιολογικής γήρανσης, φέρνοντας έναν άλλο λόγο για να στοχεύσουμε τα εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα όταν εξετάζουμε στρατηγικές για την προώθηση της υγιούς γήρανσης», δήλωσε η Cardoso.
Πώς τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα επηρεάζουν τη γήρανση
Η πιθανή επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης από τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα ενδέχεται να εξηγείται από τους ακόλουθους μηχανισμούς:
- Ελλιπής θρεπτική αξία: Συχνά περιέχουν λίγα βασικά θρεπτικά συστατικά, όπως βιταμίνες, μέταλλα και αντιοξειδωτικά. Τα συστατικά αυτά είναι απαραίτητα για την υγεία των κυττάρων και την πρόληψη του οξειδωτικού στρες.
- Χημικά πρόσθετα: Σε πολλά από αυτά τα τρόφιμα υπάρχουν τεχνητά πρόσθετα και συντηρητικά. Ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά την υγεία, καθώς μπορεί να συμβάλλουν στη φλεγμονή και να διαταράσσουν τις μεταβολικές διεργασίες.
- Χημικές ουσίες από τη συσκευασία: Η έκθεση σε χημικές ουσίες που προέρχονται από υλικά συσκευασίας τροφίμων, όπως η δισφαινόλη Α (BPA), έχει συσχετιστεί με διάφορα προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων και η επιτάχυνση της γήρανσης.
Για τον περιορισμό των αρνητικών επιδράσεων των επεξεργασμένων τροφίμων, υπάρχουν ορισμένες πρακτικές επιλογές. Προτιμήστε στη διατροφή σας τρόφιμα ολόκληρα και ελάχιστα επεξεργασμένα, όπως φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και σπόρους. Ελέγχετε τις ετικέτες και αποφεύγετε προϊόντα με εκτενείς καταλόγους άγνωστων συστατικών.
Το μαγείρεμα στο σπίτι δίνει τη δυνατότητα καλύτερου ελέγχου τόσο των υλικών όσο και του τρόπου παρασκευής. Περιορίστε τα τρόφιμα ευκολίας και την εξάρτηση από έτοιμα γεύματα και σνακ, προτιμώντας στη θέση τους πιο υγιεινές επιλογές.
Συμπερασματικά
- Η μεγαλύτερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει προκαλέσει ανησυχία για τις επιπτώσεις στην υγεία και την πιθανή επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης.
- Έρευνα του Πανεπιστημίου Monash έδειξε ότι η υψηλότερη κατανάλωση αυτών των τροφίμων συνδέεται με μεγαλύτερη βιολογική ηλικία, ανεξάρτητα από τη χρονολογική ηλικία.
- Κάθε αύξηση κατά 10% στην κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων αντιστοιχεί σε περίπου 2,4 μήνες μεγαλύτερη βιολογική ηλικία.
- Σύμφωνα με τη μελέτη, ο περιορισμός των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης και στην προαγωγή της υγιούς γήρανσης.
- Στους πιθανούς μηχανισμούς που επιταχύνουν τη γήρανση περιλαμβάνονται η ανεπαρκής πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, τα χημικά πρόσθετα και οι χημικές ουσίες της συσκευασίας.
- Για καλύτερη υγεία και πιθανή επιβράδυνση της γήρανσης, προτείνεται η επιλογή ολόκληρων και ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ta-yper-epexergasmena-trofima-epitachynoyn-ti-viologiki-fthora/2858
