Ύπνος: Οι αυξανόμενες απειλές για την υγεία του ύπνου στην Ευρώπη

Νέα επιστημονική εργασία της Επιτροπής Ισότητας, Διαφορετικότητας και Ένταξης και του Δικτύου Νέων Ερευνητών της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Έρευνας Ύπνου προειδοποιεί ότι η υγεία του ύπνου αναδεικνύεται σε ολοένα μεγαλύτερη πρόκληση για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη και ζητά συντονισμένη δράση για την προστασία της.

Της έρευνας ηγήθηκαν η δρ Fran Pilkington-Cheney, ανώτερη λέκτορας Ψυχολογίας και Ύπνου στο Πανεπιστήμιο Nottingham Trent (NTU), και ο δρ Adrian Michalak, από το Τμήμα Βιοϊατρικών, Μεταβολικών και Νευροεπιστημών του Πανεπιστημίου της Μόντενα και του Ρέτζο Εμίλια.

Ο ύπνος είναι απαραίτητος για τη σωματική και ψυχική υγεία, τη μάθηση, τη μνήμη, τη συναισθηματική ευεξία, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, την ασφάλεια σε κρίσιμες εργασίες και την καθημερινή απόδοση.

Ωστόσο, η εργασία επισημαίνει ότι μια σειρά κοινωνικών αλλαγών δυσκολεύει τους ανθρώπους να εξασφαλίσουν την ανάπαυση που χρειάζονται και εντοπίζει αρκετές σημαντικές απειλές για την υγεία του ύπνου.

Κλιματική αλλαγή και περιβάλλον διαβίωσης

Η κλιματική αλλαγή και το δομημένο περιβάλλον διαδραματίζουν ολοένα σημαντικότερο ρόλο, ιδιαίτερα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές και σε κατοικίες κακής ποιότητας. Η ηχορύπανση, το τεχνητό φως και η κακή ποιότητα του αέρα, που μπορεί να αποδυναμώσει το αναπνευστικό και το ανοσοποιητικό σύστημα, δυσκολεύουν τον ύπνο.

Η άνοδος της θερμοκρασίας τη νύχτα, οι συχνότεροι καύσωνες και η έκθεση σε ακραία ζέστη μπορούν επίσης να διαταράξουν τον ύπνο, με πιθανές συνέπειες για την καρδιακή και την ψυχική υγεία, καθώς και για την υπνική άπνοια. Οι επιπτώσεις αυτές αναμένεται να ενταθούν στο μέλλον.

Οι ερευνητές αναφέρουν επίσης ότι ο εκτοπισμός εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής ή των συγκρούσεων, σε συνδυασμό με την απώλεια σταθερής στέγης και την ενεργειακή φτώχεια, προκαλεί διαταραχές ύπνου που μπορεί να επιμένουν για πολλά χρόνια.

Ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας του ύπνου

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν τις ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας του ύπνου. Η πρόσβαση σε φάρμακα, εξειδικευμένες υπηρεσίες, διάγνωση και θεραπεία διαφέρει σημαντικά από κοινότητα σε κοινότητα, ενώ η έλλειψη εκπαιδευμένων επαγγελματιών στον τομέα του ύπνου μπορεί να αφήσει ορισμένους ανθρώπους χωρίς την υποστήριξη που χρειάζονται.

Υπερβολική ενασχόληση με την παρακολούθηση του ύπνου

Η μελέτη εκφράζει ανησυχία για την αυξανόμενη προσήλωση στη βελτιστοποίηση και την καταγραφή του ύπνου, καθώς και για τον όγκο συμβουλών που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Σε αυτά περιλαμβάνονται η αυξανόμενη τάση του «sleepmaxxing» και η ορθοϋπνία, δηλαδή η εμμονική προσπάθεια επίτευξης «τέλειων» μετρήσεων ύπνου μέσω φορετών συσκευών.

Η εργασία επισημαίνει ότι παραπλανητικές ή ανακριβείς πληροφορίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε άλλες ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη των ανθρώπων για τον ύπνο και να δημιουργήσουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Τονίζει επίσης ότι πολλές τεχνολογίες παρακολούθησης του ύπνου χρειάζονται ισχυρότερα επιστημονικά τεκμήρια και δεν πρέπει να θεωρούνται υποκατάστατο της εξατομικευμένης, ανεξάρτητης επαγγελματικής συμβουλής.

Η κουλτούρα του 24ώρου και οι επιπτώσεις στον ύπνο

Τέλος, οι ερευνητές προειδοποιούν για τις επιπτώσεις μιας σύγχρονης κοινωνίας που οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από μια κουλτούρα 24ώρου. Η εργασία σε βάρδιες, η διαρκής συνδεσιμότητα, οι επικοινωνίες εκτός ωραρίου και η ευρεία χρήση οθονών διαταράσσουν τα φυσικά πρότυπα ύπνου και περιορίζουν τις ευκαιρίες για ανάπαυση και αποκατάσταση.

Η εργασία ζητά να αναγνωριστεί περισσότερο ο ύπνος ως ζήτημα δημόσιας υγείας και να αναλάβουν συντονισμένη δράση οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι πάροχοι υπηρεσιών υγείας, οι εκπαιδευτικοί, οι εργοδότες, οι περιβαλλοντικοί σχεδιαστές και οι δημιουργοί τεχνολογίας.

Επισημαίνει την ανάγκη να ενισχυθεί ο γραμματισμός υγείας γύρω από τον ύπνο, μέσα από την ενημέρωση του κοινού, την επαγγελματική κατάρτιση και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Παράλληλα, ζητά σαφέστερη ρύθμιση του ωραρίου εργασίας, των ψηφιακών τεχνολογιών και της έκθεσης σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Άλλες προτεραιότητες είναι η αντιμετώπιση των διαρθρωτικών ανισοτήτων, η ανάπτυξη του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας του ύπνου, η υπεύθυνη χρήση ψηφιακών εργαλείων και η βελτίωση των κατοικιών, του φωτισμού και των προσωπικών και εργασιακών χώρων.

Στο παράρτημα περιλαμβάνεται εκτενές σύνολο συστάσεων, οργανωμένο με βάση το πλαίσιο PESTEL —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές, τεχνολογικές, νομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις— με στόχο να υποστηρίξει τη χάραξη πολιτικής και να προωθήσει ουσιαστική δράση για τη βελτίωση της υγείας του ύπνου στην Ευρώπη.

Η Pilkington-Cheney, μέλος του Ινστιτούτου Ψυχολογίας του Nottingham, στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών του NTU, δήλωσε: «Βλέπουμε να διαμορφώνεται μια τέλεια καταιγίδα προκλήσεων για την υγεία του ύπνου στην Ευρώπη. Οι άνθρωποι γνωρίζουν ότι ο ύπνος έχει σημασία, αλλά λίγοι αναγνωρίζουν πώς παράγοντες όπως η κλιματική αλλαγή, η τεχνολογία, η εργασία σε βάρδιες, το αστικό περιβάλλον και η παραπληροφόρηση συνδυάζονται και επηρεάζουν το πόσο καλά κοιμόμαστε.

«Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Έρευνας Ύπνου έχει ήδη αναλάβει πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση ορισμένων από αυτά τα ζητήματα. Χωρίς, όμως, ευρύτερη και συντονισμένη δράση, οι πιέσεις αυτές είναι πιθανό να ενταθούν τα επόμενα χρόνια».

Η εργασία «Έκκληση για δράση: Προκλήσεις και μελλοντικές κατευθύνσεις για την υγεία του ύπνου στην Ευρώπη» δημοσιεύτηκε στο Journal of Sleep Research.

Fran Pilkington-Cheney και συνεργάτες, «A Call to Action: Challenges and Future Directions for Sleep Health in Europe», Journal of Sleep Research (2026). DOI: 10.1111/jsr.70467.