Το άρθρο εξετάζει πώς χαρακτηριστικά της προσωπικότητας σχετίζονται με τον κίνδυνο σωματικών και ψυχικών παθήσεων, ανάμεσά τους η καρδιοπάθεια και ο διαβήτης. Έρευνες υποδεικνύουν ότι η ανησυχία, η οργανωτικότητα και η ευσυνειδησία ενδέχεται να αποτελούν ενδείξεις κινδύνου για τέτοιες νόσους.
Πιο συγκεκριμένα, αυξημένο κίνδυνο σοβαρών ασθενειών αντιμετωπίζουν όσοι έχουν χαμηλή ευσυνειδησία ή υψηλό νευρωτισμό. Η διερεύνηση αυτών των συσχετίσεων θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπειών και παρεμβάσεων για την ψυχική υγεία, με την προσωπικότητα να αποτελεί έναν μόνο από τους παράγοντες που διαμορφώνουν την υγεία.
Αν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μπορούσαν να λειτουργήσουν με αξιοπιστία ως δείκτες κινδύνου για ψυχικές νόσους, πώς θα επηρεαζόταν η ιατρική προσέγγιση; Μελέτες υποδεικνύουν ότι η ανησυχία και η οργανωτικότητα συνδέονται με κινδύνους για καρδιοπάθεια, διαβήτη και προβλήματα ψυχικής υγείας. Με ποιον τρόπο μπορούν τα στοιχεία αυτά να αξιοποιηθούν για εξατομικευμένη πρόληψη και θεραπεία;
Συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ως δείκτες κινδύνου για ψυχικές και σωματικές ασθένειες
Ο συνδυασμός των χαρακτηριστικών της προσωπικότητάς μας επηρεάζει τόσο την ταυτότητά μας όσο και την ευαλωτότητά μας απέναντι σε σωματικές και ψυχικές ασθένειες. Αξιοποιώντας τόσο τις αυτοαναφορές όσο και πληροφορίες από ανθρώπους του κοντινού περιβάλλοντος, οι ερευνητές διαπίστωσαν πως η συναισθηματική ευαισθησία, ο κοινωνικός προσανατολισμός και η ευσυνειδησία σχετίζονται με παθήσεις όπως η καρδιοπάθεια και ο διαβήτης, ενώ συνδέονται και με μοτίβα άγχους, κατάθλιψης και άλλων ψυχολογικών δυσκολιών.
Προσωπικότητα και υγεία: Πώς συνδέονται με τον κίνδυνο ασθενειών;
Σε έρευνα του 2014, με τίτλο «Personality Traits Predict the Onset of Disease», οι επιστήμονες παρακολούθησαν 6.904 ηλικιωμένους επί τέσσερα χρόνια. Διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν ήδη πνευμονική νόσο, καρδιοπάθεια, εγκεφαλικό ή αρθρίτιδα έτειναν να είναι λιγότερο οργανωμένοι και ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες, καθώς και πιο επιρρεπείς στην ανησυχία. Τα συγκεκριμένα γνωρίσματα προέβλεπαν επίσης ποιοι θα εμφάνιζαν νέα νόσο κατά την επόμενη τετραετία. Επιπλέον, άλλες μελέτες αναφέρουν ότι:
- Όσοι έχουν χαμηλότερη ευσυνειδησία, δηλαδή λιγότερη οργάνωση και υπευθυνότητα, είναι πιθανότερο να πεθάνουν από καρδιοπάθεια ή εγκεφαλικό, ακόμη και όταν συνυπολογίζονται παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η διατροφή και η άσκηση.
- Ο νευρωτισμός, δηλαδή η τάση για άγχος ή στρες, συνδέεται με ενδείξεις χρόνιου στρες στον οργανισμό, όπως αυξημένη φλεγμονή, η οποία ενισχύει τον κίνδυνο καρδιοπάθειας.
- Η προσωπικότητα τύπου D, που χαρακτηρίζεται συχνά από αρνητικά συναισθήματα και αποφυγή κοινωνικών επαφών, σχετίζεται με πάνω από διπλάσιο κίνδυνο σοβαρών καρδιακών προβλημάτων και με χειρότερη ανάρρωση ύστερα από καρδιακό επεισόδιο.
- Όσοι έχουν τάση προς την παρορμητικότητα, ιδίως όταν ενεργούν χωρίς προηγούμενη σκέψη, είναι πιθανότερο να εμφανίσουν διαβήτη τύπου 2. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με δυσκολίες στην τήρηση συνηθειών όπως η υγιεινή διατροφή.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η προσωπικότητα ενδέχεται να αξιοποιηθεί ως δείκτης για την πρόβλεψη της εμφάνισης νόσων. Έτσι, οι γιατροί θα μπορούσαν να αναγνωρίζουν όσους έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ασθένειας και να καταρτίζουν εξατομικευμένα θεραπευτικά πλάνα, για παράδειγμα με διαχείριση του στρες ή υποστήριξη για την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών.
Μελέτη σε 16.000 άτομα: Η προσωπικότητα αντιστοιχεί στο 25% του κινδύνου για ψυχική νόσο
Οι ερευνητές επισήμαναν ότι η προσωπικότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την πρόβλεψη, αλλά δεν είναι ο μοναδικός: ρόλο έχουν, μεταξύ άλλων, η γενετική και ο τρόπος ζωής. Η καλύτερη κατανόηση της προσωπικότητας, όπως δείχνουν τα ευρήματα, θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαμόρφωση στοχευμένων παρεμβάσεων για την ψυχική υγεία.
Η μελέτη αναφέρει ότι υπάρχει πλέον στενότερη συσχέτιση ανάμεσα στην προσωπικότητα και τις συχνές ψυχιατρικές νόσους. Ερευνητές από το University of Edinburgh και το University of Tartu της Εσθονίας επεξεργάστηκαν στοιχεία για περισσότερα από 16.000 μέλη της Estonian Biobank, μιας πανεθνικής συλλογής δεδομένων υγείας εθελοντών.
Οι επιστήμονες αξιολόγησαν την προσωπικότητα των ανθρώπων βάσει των πέντε βασικών χαρακτηριστικών που οι ψυχολόγοι θεωρούν κύριες διαστάσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας: εξωστρέφεια, νευρωτισμός, ευσυνειδησία, ανοιχτότητα στην εμπειρία και καλοσύνη. Παράλληλα, εξέτασαν πιο ειδικά γνωρίσματα, όπως την τάση για ντροπή και την ανάγκη επιβεβαίωσης και βοήθειας από άλλους, ως ενδείξεις γενικότερων δυσκολιών ψυχικής υγείας.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν, πέρα από τον συνολικό κίνδυνο για διάφορες μορφές ψυχικών προβλημάτων, και την πιθανότητα εμφάνισης επιμέρους ζητημάτων που αφορούν μόνο κάποιους ανθρώπους, όπως ο φόβος, η αϋπνία, η κόπωση, η διάσπαση προσοχής και η υπερκινητικότητα. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και την κατάσταση της ψυχικής τους υγείας, ενώ παράλληλα τους αξιολόγησε και ένα άτομο που τους γνώριζε καλά.
Τα ευρήματα έδειξαν πως τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας σχετίζονταν πιο έντονα με τις δυσκολίες ψυχικής υγείας απ’ όσο είχαν υποδείξει παλαιότερες έρευνες. Σε αυτά μπορούσε να αποδοθεί περίπου το 25% των διαφορών στον κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας. Πέρα από τον συνολικό κίνδυνο, η προσωπικότητα εξηγούσε ακόμη ένα τέταρτο του κινδύνου για συγκεκριμένα προβλήματα ψυχικής υγείας.
Όσοι είχαν μεγαλύτερο συνολικό κίνδυνο για ψυχική νόσο έτειναν να εμφανίζουν υψηλότερο νευρωτισμό – δηλαδή τάση για αρνητικά συναισθήματα. Παράλληλα, παρουσίαζαν περισσότερη καλοσύνη, δηλαδή θετική διάθεση απέναντι στους άλλους, και μικρότερη ευσυνειδησία, χαρακτηριστικό που συνδέεται με την οργάνωση και την εργατικότητα. Οι σχέσεις, ωστόσο, δεν ήταν ίδιες για κάθε πρόβλημα ψυχικής υγείας. Ορισμένες εκφάνσεις, όπως οι δυσκολίες στον ύπνο, δεν εμφάνιζαν στενή σύνδεση με κάποιο συγκεκριμένο χαρακτηριστικό προσωπικότητας.
Η αξιολόγηση της προσωπικότητας από δύο πλευρές διευρύνει την εικόνα για τον κίνδυνο ψυχικών προβλημάτων
Ο επικεφαλής ερευνητής René Mõttus, από τη Σχολή Φιλοσοφίας, Ψυχολογίας και Γλωσσικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, ανέφερε στο Neuroscience News «Συνδυάζοντας δεδομένα από δύο πηγές, μπορέσαμε να ξεπεράσουμε συνήθη προβλήματα στις αξιολογήσεις προσωπικότητας, όπως η προκατάληψη στις απαντήσεις και άλλα σφάλματα μέτρησης. Αυτό μας επέτρεψε να εκτιμήσουμε τους συσχετισμούς με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια».
Η ερευνητική ομάδα διευκρινίζει πως η προσωπικότητα δεν καθορίζει τα προβλήματα ψυχικής υγείας ενός ανθρώπου. Η κύρια συγγραφέας της μελέτης, Helo Liis Soodla, από το Πανεπιστήμιο του Τάρτου, δήλωσε «Πολλοί άνθρωποι των οποίων τα χαρακτηριστικά μπορεί στατιστικά να προβλέπουν κακή ψυχική υγεία, αναφέρουν εξαιρετική ευημερία. Αντιστρόφως, πολλοί άνθρωποι που βιώνουν προβλήματα ψυχικής υγείας κάποια στιγμή στη ζωή τους δεν φαίνεται να διατρέχουν κίνδυνο βάσει των χαρακτηριστικών προσωπικότητας».
«Σε κάθε άτομο, ένας αριθμός παραγόντων μπορεί να επηρεάσει την ψυχική υγεία, από γενετικούς κινδύνους έως στρεσογόνες εμπειρίες παιδικής ηλικίας. Κάθε παράγοντας από μόνος του εξηγεί μόνο ένα μικρό ποσοστό του κινδύνου για ψυχική νόσο. Και πολλά οφείλονται απλώς στην τύχη», κατέληξε.
Κατά τους ερευνητές, η βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο για την ψυχική υγεία μπορεί να διευκολύνει τον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων για τον περιορισμό του.
Σύνοψη των βασικών σημείων
- Το άρθρο εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στα γνωρίσματα της προσωπικότητας και στον κίνδυνο για καρδιοπάθεια και διαβήτη, εστιάζοντας μεταξύ άλλων στην ανησυχία και την ευσυνειδησία.
- Ο υψηλός νευρωτισμός ή η χαμηλή ευσυνειδησία συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών ασθενειών και τα ευρήματα ενδέχεται να συμβάλουν στην ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων.
- Έρευνες συνδέουν χαρακτηριστικά όπως ο κοινωνικός προσανατολισμός και η συναισθηματική ευαισθησία με μεγαλύτερο κίνδυνο ψυχικών αλλά και σωματικών ασθενειών.
- Ερευνητικά στοιχεία αποδίδουν στην προσωπικότητα έως και το 25% των διαφορών ως προς τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών προβλημάτων.
- Η εξέταση της προσωπικότητας από περισσότερες πηγές βελτιώνει την ακρίβεια των συμπερασμάτων για τον κίνδυνο που αφορά την ψυχική υγεία.
- Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η προσωπικότητα αποτελεί έναν μόνο από τους πολλούς παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία, μαζί με γενετικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/poia-charaktiristika-tis-prosopikotitas-pyrodotoyn-kardiopatheia-kai-diaviti/8319
