Το άρθρο παρουσιάζει πέντε συχνές παθήσεις που εμφανίζονται τη νύχτα, διαταράσσουν τον ύπνο και υποβαθμίζουν την ποιότητά του, με αποτέλεσμα να νιώθουμε το πρωί ανεξήγητα κουρασμένοι. Πρόκειται για την υπνική άπνοια, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, την υπνοβασία, τον βρουξισμό, δηλαδή το τρίξιμο των δοντιών, και το σύνδρομο νυχτερινής υπερφαγίας.
Οι διαταραχές αυτές διαφέρουν ως προς τα συμπτώματα, τα αίτια και τις προτεινόμενες θεραπείες τους, ωστόσο έχουν συχνά κοινή σχέση με το άγχος και τις καθημερινές συνήθειες. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή διάγνωση έχουν καθοριστική σημασία για την κατάλληλη αντιμετώπιση και την αποκατάσταση της ποιότητας του ύπνου.
Κατά κανόνα, οι νυχτερινές ασθένειες εμφανίζονται όσο κοιμόμαστε και διακόπτουν τον βραδινό ύπνο, με τις επιπτώσεις τους να γίνονται αισθητές το επόμενο πρωί, κυρίως ως κόπωση που μοιάζει να μην έχει εξήγηση. Σε πολλές περιπτώσεις, ένας βασικός παράγοντας είναι και πάλι το στρες της σύγχρονης ζωής.
Ο χαρακτηρισμός «ασθένειες της νύχτας» οφείλεται στο ότι οι παθήσεις αυτές εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, αφαιρώντας ώρες ανάπαυσης και τα οφέλη του ποιοτικού ύπνου. Πρόκειται για ένα αρκετά ευρύ σύνολο διαταραχών. Στις πιο γνωστές συγκαταλέγονται η υπνική άπνοια, η υπνοβασία, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και το τρίξιμο των δοντιών, αλλά και οι νυχτερινές επισκέψεις στο ψυγείο που συνοδεύονται από υπερφαγικά επεισόδια.
Όταν το ροχαλητό συνοδεύεται από διακοπές της αναπνοής
Στην υπνική άπνοια, ένα από τα συχνότερα και σοβαρότερα προβλήματα ύπνου, βασικό σημάδι είναι το δυνατό ροχαλητό μαζί με ακούσιες, επαναλαμβανόμενες παύσεις της αναπνοής. Στα επεισόδια αυτά, ο εγκέφαλος δίνει σήμα για να «ξυπνήσουμε» και να αναπνεύσουμε ξανά, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε συνειδητά. Έτσι, συνήθως ο σύντροφός μας είναι εκείνος που θα προσέξει πρώτος το πρόβλημα και θα μας ενημερώσει. Οι παύσεις και οι αφυπνίσεις ενδέχεται να συμβούν ακόμη και εκατοντάδες φορές κάθε νύχτα, υποβαθμίζοντας τόσο την ποιότητα όσο και τη διάρκεια του ύπνου. Παράλληλα, η πτώση του οξυγόνου αυξάνει την πιθανότητα καρδιαγγειακών και μεταβολικών διαταραχών, όπως η υπέρταση, η στεφανιαία νόσος, τα αγγειακά και εγκεφαλικά επεισόδια και ο σακχαρώδης διαβήτης. Υπάρχουν επίσης μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις: όσοι έχουν υπνική άπνοια συχνά αντιμετωπίζουν μέσα στην ημέρα κόπωση, πονοκεφάλους, υπνηλία, προβλήματα μνήμης, ακόμη και σεξουαλική δυσλειτουργία. Μεγαλύτερη επιρρέπεια έχουν οι παχύσαρκοι, όσοι έχουν μεγάλη περίμετρο λαιμού ή σχετικό οικογενειακό ιστορικό. Η πάθηση αφορά συνήθως τους άντρες μετά τα 40-45 χρόνια και τις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Μπορεί να επιδεινωθεί από υπνωτικά χάπια, κάπνισμα, αλκοόλ, βαρύ γεύμα πριν από τον ύπνο και ύπτια στάση. Στους επιβαρυντικούς παράγοντες περιλαμβάνονται ακόμη οι μεγάλες αμυγδαλές και οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις, ιδίως σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες, η μειωμένη λειτουργία του θυρεοειδούς, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Αν υπάρχει υποψία υπνικής άπνοιας, χρειάζεται επίσκεψη σε εργαστήριο διαταραχών ύπνου και εξέταση με μελέτη ύπνου. Εφόσον τεθεί η διάγνωση, ο γιατρός πιθανότατα θα προτείνει τη χρήση ειδικής συσκευής κάθε βράδυ. Η συσκευή διοχετεύει αέρα υπό πίεση μέσω μαλακής μάσκας, ώστε να διατηρείται ανοιχτός ο αεραγωγός και η αναπνοή να γίνεται κανονικά, χωρίς άπνοιες.
Όταν κινούμε τα πόδια μας τη νύχτα
Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών είναι νευρολογική διαταραχή άγνωστης μέχρι σήμερα υποκείμενης αιτίας, η οποία παρατηρείται στη διάρκεια του ύπνου. Χαρακτηρίζεται από έντονη ανάγκη να τινάξει ή να κινήσει ο ασθενής τα πόδια του, ενώ παράλληλα αισθάνεται δυσάρεστες ενοχλήσεις. Υπολογίζεται ότι αφορά το 5-10% του παγκόσμιου πληθυσμού και εμφανίζεται σε μεγαλύτερο ποσοστό στις γυναίκες μετά την τέταρτη δεκαετία της ζωής τους. Τη νύχτα τα συμπτώματα γίνονται αισθητά κυρίως στις κνήμες, ενώ πιο σπάνια επηρεάζονται τα χέρια ή άλλα σημεία του σώματος. Ο ασθενής μπορεί να νιώσει μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, κάψιμο ή πόνο. Συχνά πετάγεται από τον ύπνο, τεντώνεται και αισθάνεται ότι χρειάζεται να σηκωθεί και να περπατήσει για να απαλλαγεί από αυτές τις δυσαισθησίες, κάτι που μπορεί να του προκαλέσει αϋπνία. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία που να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά και οριστικά το σύνδρομο. Η υιοθέτηση, ωστόσο, ενός υγιεινού τρόπου ζωής μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση: σε αυτόν περιλαμβάνεται η γυμναστική, χωρίς υπερβολή και όχι κοντά στην ώρα του ύπνου, καθώς και η αποφυγή αλκοόλ, καφέ και τσιγάρου. Ενδέχεται επίσης να βοηθήσουν το μασάζ στα κάτω άκρα, η χρήση κάποιων ειδικών επιδέσμων που ασκούν πίεση στα πόδια, αλλά και τα συμπληρώματα σιδήρου και μαγνησίου. Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα φαρμακευτικής αγωγής, την οποία αποφασίζει ο θεράπων ιατρός.
Όταν υπνοβατούμε ή μιλάμε στον ύπνο
Η παλαιότερη εξήγηση για το περπάτημα στον ύπνο ήταν ότι οι άνθρωποι αναπαριστούν τα όνειρα που βλέπουν εκείνη την ώρα. Τα ευρήματα του ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος, ωστόσο, έδειξαν ότι η υπνοβασία εμφανίζεται στον βαθύ ύπνο, στο στάδιο NREM, και όχι στη φάση REM, κατά την οποία ονειρευόμαστε. Η φύση έχει προβλέψει έναν τρόπο προστασίας από τις κινήσεις που θα μπορούσαν να μιμηθούν τα όνειρά μας: στη φάση REM δεν υπάρχει μυϊκός τόνος και το σώμα βρίσκεται σχεδόν σε παράλυση, οπότε δεν θα ήταν δυνατό να περπατήσουμε. Υπάρχει, από την άλλη, μια διαταραχή που απασχολεί κυρίως άντρες τρίτης ηλικίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν παρουσιάζεται η παθολογική μείωση του μυϊκού τόνου κατά τον ύπνο, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να κινούνται ενώ κοιμούνται και βλέπουν όνειρα. Το παραμιλητό μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε στάδιο, τόσο στο NREM όσο και στο REM. Η ικανότητα της ομιλίας ενδέχεται να έχει «ξεφύγει» από τη μυϊκή χαλάρωση της φάσης των ονείρων, κι έτσι να ακουστούν λέξεις ή φράσεις, συνήθως ακατάληπτες.
Όταν τρίζουμε τα δόντια τη νύχτα στον ύπνο μας
Ο βρουξισμός, όπως αλλιώς ονομάζεται, είναι το επαναλαμβανόμενο και ακούσιο σφίξιμο ή τρίξιμο των δοντιών κατά τη νύχτα. Μπορεί να οφείλεται σε άγχος ή, ενδεχομένως, σε προβληματική σύγκλιση της οδοντοστοιχίας. Επειδή γίνεται ασυνείδητα, συνήθως το μαθαίνουμε από τον άνθρωπο που κοιμάται μαζί μας. Υποψία μπορεί να προκαλέσουν ο ανεξήγητος πόνος στα αφτιά την επόμενη ημέρα, καθώς και ο διάχυτος πόνος στα δόντια, στον αυχένα ή/και στο κεφάλι. Ο οδοντίατρος θα εντοπίσει τη φθορά στα δόντια, η οποία κάποιες φορές είναι τόσο έντονη ώστε να προκαλούνται κατάγματα. Ενδείξεις μπορεί να υπάρχουν και στα πλάγια της γλώσσας, όπου σχηματίζονται εντυπώματα από τις εσωτερικές επιφάνειες των δοντιών που την πιέζουν ανάμεσά τους τη νύχτα. Μπορούμε να παρατηρούμε αν σφίγγουμε τα δόντια μας μέσα στην ημέρα και, εφόσον συμβαίνει, να προσπαθούμε συνειδητά να το σταματήσουμε. Η συνηθέστερη αντιμετώπιση είναι ένας ειδικός νάρθηκας για τον ύπνο, ένα μασελάκι που κατασκευάζει ο οδοντοτεχνίτης στα μέτρα της οδοντοστοιχίας μας, ώστε να είναι εξατομικευμένος και να εφαρμόζει σωστά. Ο οδοντίατρος μπορεί επίσης να δώσει οδηγίες, όπως να αποφεύγουμε τις μεγάλες μπουκιές και τις πολύ σκληρές τροφές, να μασάμε αργά και να μην χασμουριόμαστε με το στόμα υπερβολικά ανοιχτό. Μπορούν ακόμη να γίνουν ειδικές ασκήσεις με φυσικοθεραπευτή, κυρίως για τον αυχένα. Αν το πρόβλημα οφείλεται σε αδυναμία διαχείρισης υψηλών επιπέδων άγχους, ενδέχεται να βοηθήσει και η λήψη ήπιων ηρεμιστικών.
Όταν ξυπνάμε μέσα στη νύχτα για φαγητό
Το σύνδρομο νυχτερινής υπερφαγίας σημαίνει ότι πάνω από το 50% των ημερήσιων θερμίδων καταναλώνεται από τις 8 το βράδυ έως τις 6 το πρωί. Όσοι έχουν αυτή τη συμπεριφορά δεν πάσχουν από βουλιμία. Συνήθως αφορά γυναίκες που στερούνται τροφή κατά τη διάρκεια της ημέρας και, κατά κάποιον τρόπο, αισθάνονται ότι «δικαιούνται» να φάνε το βράδυ, με αποτέλεσμα συχνά να χάνουν τον έλεγχο των ποσοτήτων. Αν σας συμβαίνει, αναζητήστε επαγγελματική βοήθεια από ειδικούς: ο διατροφολόγος και ο ψυχολόγος μπορούν να εντοπίσουν τις αιτίες αυτής της συμπεριφοράς και να σας βοηθήσουν να την ξεπεράσετε. Σε κάθε περίπτωση, μην περιορίζετε υπερβολικά τις ημερήσιες θερμίδες που προσλαμβάνετε. Καταναλώνετε αρκετές πρωτεΐνες και φυτικές ίνες, ώστε να μην πεινάτε τη νύχτα, και αποφεύγετε τρόφιμα που αυξάνουν απότομα τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, καθώς η επακόλουθη πτώση του προκαλεί έντονη επιθυμία για γλυκό. Αν ξυπνήσετε μέσα στη νύχτα, στρέψτε την προσοχή σας σε άλλη δραστηριότητα αντί να σκέφτεστε το φαγητό. Μπορεί επίσης να βοηθήσει ένα ποτήρι χλιαρό γάλα πριν από τον ύπνο. Έχετε ακόμη έτοιμο ένα υγιεινό σνακ, ώστε να το καταναλώσετε αν ξυπνήσετε πεινασμένοι και να τιθασεύσετε την όρεξή σας.
*Ευχαριστούμε τον δρα Αναστάσιο Σπαντιδέα, κλινικό φαρμακολόγο-παθολόγο, τις οδοντιάτρους Κωνσταντίνα Λουκά, Ορέστη Θεοδωρόπουλο και Ιάσονα Θεοδωρόπουλο, καθώς και τον δρα Χάρη Δημοσθενόπουλο, MMedSci/PhD, κλινικό διαιτολόγο και προϊστάμενο του Διαιτολογικού Τμήματος στο ΓΝΑ Λαϊκό, μέλος του Δ.Σ. της ΕΜΠΑΚΑΝ, για τη συνεργασία
Συνοπτικά
- Παρουσιάζονται πέντε συχνές διαταραχές της νύχτας που υποβαθμίζουν τον ύπνο και προκαλούν αδικαιολόγητη κόπωση το πρωί.
- Στις καταστάσεις αυτές συγκαταλέγονται η υπνική άπνοια, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, η υπνοβασία, ο βρουξισμός και η νυχτερινή υπερφαγία.
- Οι διαταραχές διαφέρουν ως προς τα αίτια και τα χαρακτηριστικά τους, ενώ κοινός παράγοντας είναι το άγχος, μαζί με τον τρόπο ζωής.
- Η αναγνώριση των συμπτωμάτων και η ορθή διάγνωση συμβάλλουν καθοριστικά στην αποκατάσταση της ποιότητας του ύπνου.
- Ανάλογα με την πάθηση, η αντιμετώπιση ενδέχεται να περιλαμβάνει αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, φαρμακευτική αγωγή ή ειδικές συσκευές.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/oi-5-astheneies-tis-nychtas/22700
