Μια έρευνα του Jackson Laboratory, η οποία δημοσιεύτηκε στο Nature, εξετάζει τη συμβολή του θερμιδικού περιορισμού στην παράταση της ζωής των ποντικών. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η μείωση των θερμίδων ωφελεί περισσότερο την επιβίωση από την περιοδική νηστεία: τα ποντίκια που ακολούθησαν δίαιτα με 40% λιγότερες θερμίδες έζησαν 41% περισσότερο.
Η ανθεκτικότητα αναδείχθηκε ως σημαντικός παράγοντας, αφού τα ποντίκια που διατήρησαν το βάρος τους υπό συνθήκες στρες είχαν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Από την άλλη, η μείωση των θερμίδων ενδέχεται να συνοδεύεται από ανεπιθύμητες επιδράσεις, μεταξύ των οποίων χαμηλότερη θερμοκρασία σώματος και μεταβολές στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Καθοριστική για το προσδόκιμο ζωής φαίνεται να είναι και η γενετική, κάτι που δείχνει ότι η διατροφή δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα.
Εδώ και σχεδόν 100 χρόνια, εργαστηριακές έρευνες καταγράφουν ένα σταθερό εύρημα: τα ζώα που τρώνε λιγότερο ή αραιότερα τείνουν να ζουν περισσότερο. Παρά τα δεδομένα, οι επιστήμονες δεν έχουν κατανοήσει πλήρως τους λόγους για τους οποίους οι περιοριστικές δίαιτες παρατείνουν τη ζωή ούτε τον τρόπο εφαρμογής τους στους ανθρώπους. Μια μελέτη που αναμενόταν εδώ και καιρό, με νέα αποτελέσματα από επιστήμονες του Jackson Laboratory (JAX), δημοσιεύτηκε τώρα στο Nature.
Οι ερευνητές σχεδίασαν τη μελέτη έτσι ώστε κάθε ποντίκι να έχει διαφορετικό γενετικό υπόβαθρο, προσεγγίζοντας καλύτερα την ποικιλία των γονιδίων στον ανθρώπινο πληθυσμό. Έτσι, τα αποτελέσματα αποκτούν μεγαλύτερη κλινική συνάφεια και η έρευνα συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες έως σήμερα για τη γήρανση και το προσδόκιμο ζωής.
Θερμιδικός περιορισμός και διάρκεια ζωής στα ποντίκια
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μείωση της θερμιδικής πρόσληψης επηρέασε τη διάρκεια ζωής περισσότερο από την περιοδική νηστεία. Οι δίαιτες με πολύ λίγες θερμίδες γενικά παρέτειναν τη ζωή των ποντικών, ανεξάρτητα από το σωματικό λίπος ή τη γλυκόζη τους — παράγοντες που συνήθως χρησιμοποιούνται ως ενδείξεις μεταβολικής υγείας και γήρανσης. Παράδοξα, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής είχαν τα ποντίκια που έχασαν λιγότερο βάρος με τις περιοριστικές δίαιτες. Αντίθετα, όσα αδυνάτισαν περισσότερο εμφάνιζαν συχνά χαμηλή ενέργεια, με επιπτώσεις στο ανοσοποιητικό και το αναπαραγωγικό τους σύστημα, ενώ η ζωή τους ήταν συντομότερη.
«Η μελέτη μας δείχνει πραγματικά τη σημασία της ανθεκτικότητας», δήλωσε ο Gary Churchill, καθηγητής στο JAX και επικεφαλής της έρευνας. «Τα πιο εύρωστα ζώα διατηρούν το βάρος τους ακόμη και ενόψει στρες και θερμιδικού περιορισμού και είναι αυτά που ζουν περισσότερο. Υποδηλώνει επίσης ότι ένας πιο μέτριος περιορισμός θερμίδων μπορεί να είναι ο τρόπος για να εξισορροπηθεί η μακροπρόθεσμη υγεία και η διάρκεια ζωής».
Ο Churchill και οι συνεργάτες του χώρισαν θηλυκά ποντίκια σε πέντε ομάδες, καθεμία με διαφορετικό διατροφικό πρόγραμμα. Η παρακολούθηση συνεχίστηκε σε όλη τη ζωή τους, με τακτικές αιματολογικές εξετάσεις και εκτενή αξιολόγηση της γενικής τους υγείας.
Πώς οργανώθηκε η μελέτη και οι διατροφικές ομάδες
- Δίαιτα με ελεύθερη πρόσβαση σε τροφή, χωρίς όριο στην ποσότητα ή στην ώρα κατανάλωσης. Τα ποντίκια πήραν βάρος και έζησαν κατά μέσο όρο 25 μήνες. Η διάρκεια αυτή αποτέλεσε το μέτρο σύγκρισης για τις υπόλοιπες ομάδες.
- Δίαιτα που παρείχε καθημερινά το 80% των θερμίδων αναφοράς, δηλαδή θερμιδικό περιορισμό 20%. Η μέση διάρκεια ζωής ήταν 30 μήνες, αυξημένη κατά 26%.
- Δίαιτα με πρόσληψη του 60% των θερμίδων αναφοράς κάθε ημέρα, που αντιστοιχούσε σε περιορισμό 40%. Τα ζώα έζησαν κατά μέσο όρο 34 μήνες, δηλαδή 41% περισσότερο, παρότι έχασαν γρήγορα βάρος από την αρχή.
- Δίαιτα με αποχή από την τροφή μία ημέρα την εβδομάδα και ελεύθερη κατανάλωση τις υπόλοιπες ημέρες. Τα ποντίκια έζησαν κατά μέσο όρο 25 μήνες, ή 2% λιγότερο.
- Δίαιτα με νηστεία για δύο διαδοχικές ημέρες κάθε εβδομάδα και ελεύθερη πρόσληψη τροφής τις υπόλοιπες. Η διάρκεια ζωής τους αυξήθηκε κατά 10%.
Καθώς τα ποντίκια μεγάλωναν, κινούνταν λιγότερο στον τροχό. Εξαίρεση αποτέλεσε η ομάδα με θερμιδικό περιορισμό 40%, η οποία κατέγραψε την υψηλότερη συνολική κίνηση στον τροχό.
Με εξαίρεση τα ποντίκια της ομάδας με τον αυστηρό θερμιδικό περιορισμό, τα ζώα αύξησαν το μέσο βάρος τους μέχρι τη μέση ηλικία. Στη συνέχεια, το βάρος τους υποχώρησε γρήγορα προς το τέλος της ζωής τους.
Σε όλες τις ομάδες ποντικών μειώθηκε η λιπώδης μάζα, κυρίως κατά το δεύτερο μισό της ζωής τους. Τα ζώα με περιορισμό θερμίδων κατά 40% εμφάνισαν τη χαμηλότερη μέση παχυσαρκία, ενώ στα ποντίκια με περιορισμό 20% τα επίπεδα παχυσαρκίας ήταν παρόμοια με εκείνα των ζώων που έτρωγαν χωρίς περιορισμό. Τα ποντίκια με την υψηλότερη ατομική παχυσαρκία ανήκαν στην ομάδα με περιορισμό 20%. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η διατήρηση της παχυσαρκίας μπορεί να αυξήσει την επιβίωση ως απόκριση στον χρόνιο περιορισμό θερμίδων.
Σωματικό βάρος, παχυσαρκία και μεταβολικές αλλαγές
Σε ποντίκια και άλλα είδη, το υψηλό σωματικό βάρος στην αρχή της ζωής έχει συνδεθεί με μικρότερη διάρκεια ζωής. Ωστόσο, η μελέτη αμφισβητεί την καθιερωμένη αντίληψη ότι τα οφέλη από τον θερμιδικό περιορισμό προκύπτουν λόγω της μείωσης της παχυσαρκίας: τα ευρήματα δείχνουν πως ο περιορισμός δεν δρα μόνο αντισταθμίζοντας τις αρνητικές συνέπειές της.
Καλύτερη ομοιόσταση της γλυκόζης, μικρότερη ενεργειακή δαπάνη, χαμηλότερη θερμοκρασία σώματος και διατήρηση της μεταβολικής ευελιξίας, όπως αποτυπώνεται στο δέλτα του αναπνευστικού πηλίκου, αποτελούν κοινές φυσιολογικές προσαρμογές στον θερμιδικό περιορισμό για ανθρώπους και τρωκτικά. Έχουν προταθεί ως πιθανοί μηχανισμοί που συμβάλλουν στην παράταση της ζωής. Η θερμοκρασία του σώματος υποχώρησε τόσο με την ηλικία όσο και με τον περιορισμό θερμίδων, ενώ μειώθηκε σημαντικά και η γλυκόζη νηστείας. Παρ’ όλα αυτά, δεν διαπιστώθηκε σημαντική συσχέτιση της διάρκειας ζωής με τη γλυκόζη νηστείας, την ενεργειακή δαπάνη ή το δέλτα του αναπνευστικού πηλίκου. Αντίθετα, η υψηλότερη θερμοκρασία σώματος συνδέθηκε μετρίως με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, εύρημα που δεν ήταν αναμενόμενο.
Τα ευρήματα θέτουν υπό αμφισβήτηση τις παραδοσιακές εξηγήσεις για το πώς ορισμένες δίαιτες μπορεί να επιμηκύνουν τη ζωή. Παράγοντες όπως το βάρος, το ποσοστό σωματικού λίπους, τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και η θερμοκρασία του σώματος δεν εξηγούν τη σχέση ανάμεσα στον περιορισμό θερμίδων και τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Αντίθετα, σαφέστερη σύνδεση με τη μακροζωία διαπιστώθηκε για την υγεία του ανοσοποιητικού και χαρακτηριστικά των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Το εύρημα έχει σημασία, καθώς στις μελέτες μακροζωίας σε ανθρώπους οι μεταβολικές μετρήσεις χρησιμοποιούνται συχνά ως δείκτες γήρανσης ή νεότητας και μπορεί έτσι να μην αποτυπώνονται σημαντικές πλευρές της υγιούς γήρανσης.
Παρενέργειες και ρόλος της γενετικής στη μακροζωία
Τα αποτελέσματα αφήνουν να εννοηθεί ότι ο θερμιδικός περιορισμός ενδέχεται να έχει δυσμενείς συνέπειες σε ορισμένες πτυχές της υγείας. Αν και τα ποντίκια με περιορισμό θερμίδων 40% ήταν υγιή με βάση τις περισσότερες μετρήσεις, παρατηρήθηκαν πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις: απώλεια άλιπης μάζας σε όλη τη διάρκεια της ζωής, χαμηλότερη θερμοκρασία σώματος και αναζήτηση τροφής, ένδειξη πείνας. Καταγράφηκαν επίσης αλλαγές στο ρεπερτόριο του ανοσοποιητικού, οι οποίες ενδέχεται να αυξήσουν την ευαισθησία σε λοίμωξη. Οι επιδράσεις αυτές εγείρουν ανησυχίες για τους πιθανούς κινδύνους μιας ακραίας δίαιτας στους ανθρώπους.
Σε κάθε ομάδα υπήρχε μεγάλη διακύμανση στη διάρκεια ζωής. Για παράδειγμα, τα ποντίκια με τη χαμηλότερη πρόσληψη θερμίδων έζησαν από μερικούς μήνες έως και 4,5 χρόνια. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα δεδομένα για να εξηγήσουν αυτό το εύρος, διαπίστωσαν ότι οι γενετικοί παράγοντες επηρέαζαν τη διάρκεια ζωής πολύ περισσότερο από τις δίαιτες. Αυτό αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο γενετικών χαρακτηριστικών που δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί. Φυσικά, οι δίαιτες επηρεάζουν την πορεία της υγείας ενός ατόμου.
«Αν θέλετε να ζήσετε πολύ, υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να ελέγξετε στη διάρκεια της ζωής σας, όπως η διατροφή, αλλά πραγματικά αυτό που θέλετε είναι μια γιαγιά που έζησε πολλά χρόνια», είπε ο Churchill.
Οι ερευνητές αναγνώρισαν ακόμη τη γενετικά κωδικοποιημένη ανθεκτικότητα ως καθοριστικό παράγοντα της διάρκειας ζωής. Μεγαλύτερη διάρκεια ζωής είχαν τα ποντίκια που διατήρησαν το βάρος τους, το ποσοστό σωματικού λίπους και την υγεία των κυττάρων του ανοσοποιητικού σε συνθήκες στρες ή μειωμένης πρόσληψης τροφής, καθώς και εκείνα που δεν έχασαν λίπος σε προχωρημένη ηλικία. Αν και ο θερμιδικός περιορισμός συνδέεται γενικά με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, τα στοιχεία δείχνουν ότι η σημαντική απώλεια βάρους εξαιτίας του περιορισμού μπορεί τελικά να έχει αρνητική επίδραση στη μακροζωία. Επομένως, σε δοκιμές φαρμάκων μακροζωίας σε ανθρώπους, η απώλεια βάρους παράλληλα με τη βελτίωση του μεταβολικού προφίλ ίσως να μην αποτελεί καθόλου καλό δείκτη της μελλοντικής διάρκειας ζωής, ανέφερε ο Churchill.
Περισσότερες πληροφορίες: Dietary restriction impacts health and lifespan of genetically diverse mice. Nature, 2024; DOI: 10.1038/s41586-024-08026-3.
Συνοπτικά
- Η μελέτη του Jackson Laboratory αποδεικνύει πως ο περιορισμός των θερμίδων ευνοεί τη διάρκεια ζωής των ποντικών περισσότερο από την περιοδική νηστεία.
- Όσα ποντίκια προσλαμβάνουν 40% λιγότερες θερμίδες ζουν 41% περισσότερο σε σύγκριση με εκείνα που τρώνε χωρίς περιορισμό, χωρίς να είναι απαραίτητο να μειωθεί το βάρος τους.
- Η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής συνδέεται με την ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα διατήρησης του βάρους όταν υπάρχει στρες.
- Παράλληλα, ο θερμιδικός περιορισμός ενδέχεται να επιφέρει ανεπιθύμητες συνέπειες, όπως μείωση της θερμοκρασίας του σώματος και μεταβολές στο ανοσοποιητικό σύστημα.
- Σημαντική επίδραση στη διάρκεια ζωής έχουν και οι γενετικοί παράγοντες, γεγονός που δείχνει ότι η διατροφή δεν αποτελεί τον μοναδικό καθοριστικό παράγοντα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/pos-o-thermidikos-periorismos-epireazei-ti-makrozoia-kai-tin-poiotita-zois/2852
