Διατροφή: 10 διαφορετικά διατροφικά πρότυπα συνδέονται με βραδύτερη γήρανση

Μεγάλη μελέτη σε περίπου 7.500 ανθρώπους δείχνει ότι η υγιεινή διατροφή μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης, χωρίς να υπάρχει ένα και μοναδικό διατροφικό πρότυπο που υπερέχει. Επιστήμονες από το Γερμανικό Κέντρο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (DZNE) εξέτασαν 10 διαφορετικά διατροφικά πρότυπα, μεταξύ των οποίων τη μεσογειακή, τη σκανδιναβική, τη φυτική διατροφή και τη δίαιτα DASH, η οποία σχεδιάστηκε ειδικά για να βοηθά στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Και τα 10 διατροφικά πρότυπα συσχετίστηκαν με βραδύτερη βιολογική γήρανση, όπως αυτή μετρήθηκε μέσω χημικών αλλαγών στο DNA που αντανακλούν τη διαδικασία γήρανσης του οργανισμού. Τα ευρήματα εντοπίστηκαν αρχικά με δεδομένα από τη μελέτη Rhineland του DZNE και στη συνέχεια επιβεβαιώθηκαν ανεξάρτητα σε έναν ακόμη πληθυσμό. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Nature Communications.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι η υγιεινή διατροφή συμβαδίζει με βραδύτερη βιολογική γήρανση. Οι επιδράσεις δεν είναι μεγάλες, αλλά είναι μετρήσιμες και σημαντικές για την πρόληψη. Επιβραδύνοντας τη διαδικασία της γήρανσης, μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος παθήσεων που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η άνοια ή οι καρδιαγγειακές διαταραχές. Έτσι, η υγιεινή διατροφή συμβάλλει στην υγιή γήρανση», λέει η καθηγήτρια Monique Breteler, διευθύντρια των Επιστημών Υγείας του Πληθυσμού στο DZNE και επικεφαλής της μελέτης Rhineland. «Είναι σημαντικό ότι πιθανότατα δεν υπάρχει μία και μοναδική “σωστή” διατροφή. Σύμφωνα με τα δεδομένα μας, διάφορα διατροφικά πρότυπα συνδέονται με βραδύτερη γήρανση, άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο. Αυτό είναι ενθαρρυντικό, επειδή αφήνει περιθώριο να προσαρμόζεται η υγιεινή διατροφή στις προσωπικές και πολιτισμικές προτιμήσεις, στον προϋπολογισμό και στη γεύση».

Πώς μετρήθηκε η βιολογική γήρανση μέσω του DNA

Για να διερευνήσουν τη σχέση ανάμεσα στη διατροφή και τη γήρανση, οι επιστήμονες ανέλυσαν διατροφικά στοιχεία και δείγματα αίματος από περίπου 7.500 άνδρες και γυναίκες. Η αρχική ανάλυση περιέλαβε 6.470 συμμετέχοντες στη μελέτη Rhineland του DZNE, στη Βόννη της Γερμανίας. Στη συνέχεια, οι ερευνητές έλεγξαν τα ευρήματά τους με δεδομένα από 1.034 ακόμη άτομα που συμμετείχαν στη μελέτη EPIC-Potsdam, η οποία διεξήχθη από το Γερμανικό Ινστιτούτο Ανθρώπινης Διατροφής Potsdam-Rehbrücke (DIfE).

Η ερευνητική ομάδα δεν βασίστηκε μόνο στη χρονολογική ηλικία των συμμετεχόντων, αλλά αναζήτησε στο αίμα τους μοριακά σημάδια γήρανσης. Συγκεκριμένα, μέτρησε τη μεθυλίωση του DNA, μια διαδικασία που περιλαμβάνει χημικές τροποποιήσεις στο DNA και συμβάλλει στη ρύθμιση της δραστηριότητας των γονιδίων και στη λειτουργία των κυττάρων.

Αυτά τα χημικά μοτίβα μεταβάλλονται με σχετικά προβλέψιμο τρόπο καθώς μεγαλώνουμε, επιτρέποντας στους επιστήμονες να εκτιμούν τη βιολογική ηλικία. Σε αντίθεση με τη χρονολογική ηλικία, η οποία απλώς μετρά πόσο καιρό έχει ζήσει κάποιος, η βιολογική ηλικία δίνει ενδείξεις για το πώς γερνά ο οργανισμός σε μοριακό επίπεδο.

«Χρησιμοποιήσαμε τρεις διαφορετικές μεθόδους, τα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια, για να εκτιμήσουμε τη βιολογική γήρανση μέσω της μεθυλίωσης του DNA», εξηγεί η Juliana Tavares, διδακτορική ερευνήτρια στο DZNE και πρώτη συγγραφέας της δημοσίευσης. «Για τον σκοπό αυτό αξιοποιήσαμε τεχνολογία αιχμής, η οποία μας επέτρεψε να εξετάσουμε περίπου 850.000 σημεία στο DNA. Είναι περίπου διπλάσια από όσα εξετάζονται στις περισσότερες προηγούμενες μελέτες».

Και τα 10 υγιεινά διατροφικά πρότυπα συνδέθηκαν με βραδύτερη γήρανση

Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν πόσο πιστά ακολουθούσε κάθε συμμετέχων τα 10 διατροφικά πρότυπα. Συνέκριναν τις διατροφικές συνήθειες που δήλωναν οι συμμετέχοντες με τις συστάσεις κάθε διατροφής και υπολόγισαν βαθμολογίες που αποτύπωναν τον βαθμό συμμόρφωσης.

Επειδή οι διατροφές δίνουν έμφαση σε διαφορετικά τρόφιμα και διατροφικούς στόχους, κάποιος μπορούσε να συγκεντρώσει υψηλή βαθμολογία σε ένα πρότυπο και χαμηλή σε κάποιο άλλο. Πράγματι, οι συμμετέχοντες που πληρούσαν τα κριτήρια ενός ορισμού της υγιεινής διατροφής συχνά δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις άλλων διατροφών.

«Έτσι, το ίδιο άτομο μπορούσε να έχει υψηλή βαθμολογία σε ένα διατροφικό πρότυπο και χαμηλή σε ένα άλλο. Με άλλα λόγια, όσοι έτρωγαν υγιεινά σύμφωνα με ένα πρότυπο συχνά δεν ήταν οι ίδιοι με όσους έτρωγαν υγιεινά σύμφωνα με κάποιο άλλο. Σύμφωνα με τα δεδομένα μας, σχεδόν κανείς δεν θεωρείται ότι τρέφεται υγιεινά με βάση όλα τα πρότυπα ταυτόχρονα», λέει η Tavares.

Παρά τις διαφορές αυτές, το συνολικό μοτίβο ήταν αξιοσημείωτα σταθερό: η μεγαλύτερη προσήλωση σε καθένα από τα 10 διατροφικά πρότυπα συνδέθηκε με βραδύτερη βιολογική γήρανση. Ορισμένα πρότυπα εμφάνισαν ισχυρότερες συσχετίσεις από άλλα, αλλά οι απόλυτες διαφορές ήταν σχετικά μικρές.

«Παρότι υπάρχουν μετρήσιμες διαφορές ανάμεσα στις διατροφές, είναι μικρές σε απόλυτους όρους. Αυτό που μετρά είναι η συνολική εικόνα», λέει η Tavares. «Συνολικά, για την επιβράδυνση της γήρανσης δεν υπάρχει μόνο μία υγιεινή διατροφή, αλλά ένα ολόκληρο φάσμα διατροφικών επιλογών με θετική επίδραση».

Ένα απρόσμενο εύρημα στους καπνιστές

Ένα απρόσμενο αποτέλεσμα προέκυψε όταν οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση διατροφής και γήρανσης στους καπνιστές. Η σύνδεση ανάμεσα στην υγιεινότερη διατροφή και τη βραδύτερη βιολογική γήρανση ήταν ισχυρότερη στους καπνιστές από ό,τι στους μη καπνιστές, παρότι οι καπνιστές δεν είχαν γενικά πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες.

Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει ποιες βιολογικές διεργασίες θα μπορούσαν να εξηγήσουν αυτή τη διαφορά. Μια πιθανότητα είναι ότι οι εκτεταμένες βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα αφήνουν μεγαλύτερο περιθώριο για μετρήσιμες βελτιώσεις που συνδέονται με την υγιεινότερη διατροφή. Ωστόσο, το εύρημα δεν μειώνει τους τεκμηριωμένους κινδύνους από τη χρήση καπνού.

«Το κάπνισμα είναι πολύ επιβλαβές για την υγεία», λέει η Tavares. «Μια πιθανή εξήγηση για τα ευρήματά μας είναι ότι οι καπνιστές έχουν περισσότερα οφέλη να αποκομίσουν από την υγιεινή διατροφή, λόγω των τεράστιων επιβλαβών επιδράσεων του καπνίσματος».

Κοινές βιολογικές διεργασίες πίσω από διαφορετικές διατροφές

Οι επιστήμονες διερεύνησαν επίσης ποιες βιολογικές διεργασίες μπορεί να συνδέουν τα διαφορετικά διατροφικά πρότυπα με τη βραδύτερη γήρανση. Παρότι κάθε διατροφή συνδέθηκε με αλλαγές σε διαφορετικό σύνολο σημείων μεθυλίωσης του DNA, οι υποκείμενες βιολογικές οδοί ήταν απροσδόκητα παρόμοιες.

Περισσότερο από το 70% των οδών που επηρεάστηκαν ήταν κοινές και στα 10 διατροφικά πρότυπα. Οι διεργασίες αυτές βοηθούν στη ρύθμιση βασικών λειτουργιών, όπως η κυτταρική δομή, η επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων και ο μεταβολισμός. Παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη γήρανση και στην ανάπτυξη χρόνιων παθήσεων.

Οι ερευνητές εντόπισαν και ορισμένες διαφορές που αντανακλούσαν τους ειδικούς στόχους κάθε διατροφής. Για παράδειγμα, η δίαιτα DASH συνδέθηκε με οδούς που σχετίζονται με την υγεία της καρδιάς, ενώ η δίαιτα MIND, η οποία σχεδιάστηκε για την υποστήριξη της υγείας του εγκεφάλου, εμφάνισε ιδιαίτερες συσχετίσεις με οδούς που αφορούν τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία.

«Περισσότερο από το 70% των βιολογικών οδών που επηρεάστηκαν ήταν κοινές σε όλες τις διατροφές. Αφορούν την κυτταρική δομή, την κυτταρική σηματοδότηση και τον μεταβολισμό — διεργασίες κεντρικές για τη γήρανση και τις χρόνιες παθήσεις. Επομένως, είναι κατανοητό ότι όλα τα διατροφικά πρότυπα που εξετάσαμε συνδέθηκαν με επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης», λέει η Tavares. «Ορισμένες οδοί ήταν ειδικές για συγκεκριμένες διατροφές και αντιστοιχούσαν στους βασικούς τους στόχους: οι οδοί που σχετίζονται με την καρδιά ήταν μοναδικές για τη δίαιτα DASH, ενώ οδοί που αφορούν τη γνωστική λειτουργία και τη μνήμη ήταν μοναδικές για τη λεγόμενη δίαιτα MIND, η οποία αποσκοπεί στην υποστήριξη της υγείας του εγκεφάλου. Δεν χρειάζεται να ακολουθείτε μια τέλεια διατροφή — αυτό ίσως είναι το πιο πρακτικό μήνυμα. Ωστόσο, οι οδοί που συνδέονται ειδικά με κάθε διατροφή ανοίγουν τον δρόμο για μελλοντική έρευνα σχετικά με στοχευμένες διατροφικές παρεμβάσεις. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στον σχεδιασμό στοχευμένων συστάσεων για την υγεία».