Φολικό οξύ και κατάθλιψη: γιατί η ισορροπία έχει σημασία για την ψυχική υγεία των γυναικών

Νέα μελέτη δείχνει ότι τα επίπεδα του φυλλικού οξέος, μιας βιταμίνης Β που πολλές γυναίκες λαμβάνουν ήδη, μπορεί να σχετίζονται με τον κίνδυνο κατάθλιψης. Τα χαμηλά επίπεδα συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο, αλλά το ίδιο συνέβη και με τα πολύ υψηλά.

Η έρευνα ανέλυσε δεδομένα από 9.409 γυναίκες στις ΗΠΑ και εντόπισε μια σχέση σχήματος U ανάμεσα στα επίπεδα φυλλικού οξέος στα ερυθρά αιμοσφαίρια και στον κίνδυνο κατάθλιψης. Τα ευρήματα υπενθυμίζουν ότι η ισορροπία έχει σημασία, ακόμη και για θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για τον οργανισμό.

Γιατί το φυλλικό οξύ έχει σημασία για την ψυχική υγεία των γυναικών

Το φυλλικό οξύ είναι βιταμίνη Β9 και παίζει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και η νορεπινεφρίνη. Αυτοί οι χημικοί αγγελιοφόροι ρυθμίζουν τη διάθεση, το κίνητρο και τη συναισθηματική ευεξία. Όταν τα επίπεδα φυλλικού οξέος είναι χαμηλά, ο οργανισμός μπορεί να δυσκολεύεται να παράγει επαρκείς ποσότητες αυτών των νευροδιαβιβαστών, κάτι που ενδέχεται να συμβάλει σε συμπτώματα κατάθλιψης.

Η κατάθλιψη επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες. Σύμφωνα με τη μελέτη, η ηλικιακά τυποποιημένη επίπτωση της κατάθλιψης είναι 2.922 ανά 100.000 γυναίκες, έναντι 1.689 ανά 100.000 άνδρες. Οι ορμονικές διακυμάνσεις, οι αλλαγές στη ζωή και οι βιολογικές διαφορές παίζουν ρόλο σε αυτή την απόκλιση.

Πολλές γυναίκες λαμβάνουν ήδη φυλλικό οξύ με κάποια μορφή, είτε μέσω προγεννητικού συμπληρώματος, συμπλέγματος βιταμινών Β είτε πολυβιταμίνης. Ωστόσο, τα οφέλη του δεν περιορίζονται στην εγκυμοσύνη και την ανάπτυξη του εμβρύου. Είναι επίσης απαραίτητο για τη μεθυλίωση, μια βιοχημική διαδικασία που επηρεάζει από την επιδιόρθωση του DNA και την αποτοξίνωση έως τη ρύθμιση της διάθεσης.

Η σχέση σχήματος U: πού βρίσκεται η ιδανική ισορροπία

Η μελέτη διαπίστωσε ότι η σχέση ανάμεσα στο φυλλικό οξύ και την κατάθλιψη δεν είναι γραμμική, αλλά έχει σχήμα U.

Αναλύοντας δεδομένα από την Εθνική Έρευνα Υγείας και Διατροφής (NHANES) των ΗΠΑ, τα οποία συλλέχθηκαν από το 2009 έως το 2018, οι ερευνητές εντόπισαν ως βέλτιστο όριο περίπου τα 985 nmol/L φυλλικού οξέος στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Κάτω από αυτό το επίπεδο, κάθε αύξηση κατά 100 nmol/L συσχετίστηκε με μείωση του κινδύνου κατάθλιψης κατά 6%. Πάνω από το όριο, κάθε αύξηση κατά 100 nmol/L συσχετίστηκε με αύξηση του κινδύνου κατά 3%.

Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα σημείο ισορροπίας: ούτε πολύ χαμηλά ούτε πολύ ψηλά, αλλά ακριβώς όσο χρειάζεται.

Γιατί η μεγαλύτερη ποσότητα δεν είναι πάντα καλύτερη

Η αντίληψη ότι δεν μπορεί κανείς να λάβει υπερβολική ποσότητα μιας υδατοδιαλυτής βιταμίνης είναι συχνή, αλλά λανθασμένη. Είναι αλήθεια ότι η περίσσεια φυλλικού οξέος αποβάλλεται με τα ούρα, όμως τα υψηλά επίπεδα ενδέχεται και πάλι να προκαλέσουν προβλήματα.

Μία ανησυχία αφορά την υπερβολική πρόσληψη φυλλικού οξέος (τη συνθετική μορφή που βρίσκεται συχνά σε ορισμένα συμπληρώματα και εμπλουτισμένα τρόφιμα), η οποία μπορεί να καλύψει μια ανεπάρκεια βιταμίνης Β12. Η ανεπάρκεια Β12 μπορεί να προκαλέσει νευρολογικά συμπτώματα και, αν δεν εντοπιστεί επειδή τα επίπεδα φυλλικού οξέος φαίνονται φυσιολογικά, η βλάβη μπορεί να επιδεινωθεί.

Ωστόσο, πραγματική ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 είναι αρκετά απίθανη, εκτός αν κάποιος ακολουθεί αυστηρά vegan ή χορτοφαγική διατροφή. Αν η διατροφή σας βασίζεται κυρίως σε φυτικές τροφές, είναι καλύτερο να συζητήσετε με επαγγελματία υγείας το ενδεχόμενο να ελέγξετε τα επίπεδα Β12.

Οι μορφές του φυλλικού οξέος: γιατί έχει σημασία ο τύπος

Δεν είναι όλες οι μορφές φυλλικού οξέος ίδιες. Η μορφή που λαμβάνετε μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το πόσο καλά την αξιοποιεί ο οργανισμός σας.

Το φυλλικό οξύ είναι η συνθετική μορφή που βρίσκεται σε πολλά συμπληρώματα και σε εμπλουτισμένα τρόφιμα, όπως τα δημητριακά και το ψωμί. Ο οργανισμός πρέπει πρώτα να το μετατρέψει στην ενεργή μορφή του, το 5-μεθυλοτετραϋδροφυλλικό οξύ (5-MTHF), για να μπορέσει να το χρησιμοποιήσει.

Το μεθυλοφυλλικό οξύ, που ονομάζεται επίσης 5-MTHF, L-μεθυλοφυλλικό ή methyl folate, είναι ήδη στην ενεργή μορφή του. Δεν χρειάζεται μετατροπή και μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα από τον οργανισμό.

Η διάκριση έχει σημασία λόγω μιας συχνής γενετικής παραλλαγής, της MTHFR. Έως και το 50% των ανθρώπων φέρουν παραλλαγές στο γονίδιο MTHFR, οι οποίες μειώνουν την ικανότητα μετατροπής του φυλλικού οξέος στην αξιοποιήσιμη μορφή του. Αν έχετε κάποια από αυτές τις παραλλαγές, το φυλλικό οξύ μπορεί να μην είναι εξίσου αποτελεσματικό για εσάς. Το μεθυλοφυλλικό παρακάμπτει εξ ολοκλήρου αυτό το στάδιο μετατροπής.

Αν υποψιάζεστε ότι έχετε προβλήματα με τη μεθυλίωση ή αν έχετε δοκιμάσει φυλλικό οξύ χωρίς να παρατηρήσετε όφελος, μπορείτε να συζητήσετε με επαγγελματία υγείας το ενδεχόμενο λήψης μεθυλοφυλλικού.

Τι να λάβετε υπόψη για τα συμπληρώματα

Δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη η αναζήτηση της κατάλληλης πρόσληψης φυλλικού οξέος. Μπορείτε να ακολουθήσετε τα παρακάτω βήματα:

• Ελέγξτε την ετικέτα του συμπληρώματος. Δείτε ποια μορφή φυλλικού οξέος περιέχει. Αν αναγράφεται «φυλλικό οξύ», εξετάστε αν το μεθυλοφυλλικό μπορεί να είναι καταλληλότερο για εσάς.
• Υπολογίστε τη συνολική πρόσληψη. Αν παίρνετε πολυβιταμίνη και σύμπλεγμα βιταμινών Β και παράλληλα καταναλώνετε εμπλουτισμένα τρόφιμα, μπορεί να λαμβάνετε περισσότερο φυλλικό οξύ απ’ όσο αντιλαμβάνεστε.
• Εξετάστε το ενδεχόμενο ελέγχου. Ρωτήστε τον επαγγελματία υγείας σας αν είναι σκόπιμο να ελέγξετε τα επίπεδα φυλλικού οξέος στα ερυθρά αιμοσφαίρια και, αν σχετίζεται με την περίπτωσή σας, την κατάσταση του MTHFR. Έτσι μπορείτε να καταλάβετε σε ποιο σημείο βρίσκεστε.
• Προσέξτε ενδείξεις ανισορροπίας. Η κόπωση, οι αλλαγές στη διάθεση, η θολή σκέψη και η δυσκολία συγκέντρωσης μπορεί μερικές φορές να σηματοδοτούν ότι κάτι δεν πάει καλά με τα επίπεδα βιταμινών Β.

Τι να θυμάστε για την υποστήριξη στην κατάθλιψη

Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι το φυλλικό οξύ αποτελεί ένα μόνο μέρος μιας πολύ ευρύτερης εικόνας. Η βελτιστοποίηση των επιπέδων των θρεπτικών συστατικών μπορεί να ενταχθεί σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ψυχική υγεία, αλλά δεν αντικαθιστά την επαγγελματική υποστήριξη.

Αν εμφανίζετε συμπτώματα κατάθλιψης, όπως επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αλλαγές στον ύπνο ή την όρεξη ή αισθήματα απελπισίας, απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας. Δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσετε μόνη ή μόνος.

Αν εσείς ή κάποιος που γνωρίζετε αντιμετωπίζει δυσκολίες, η αμερικανική γραμμή υποστήριξης 988 Suicide & Crisis Lifeline είναι διαθέσιμη όλο το 24ωρο. Καλέστε ή στείλτε μήνυμα στο 988 για να συνδεθείτε με υποστήριξη.

Το βασικό συμπέρασμα

Όσον αφορά το φυλλικό οξύ και την ψυχική υγεία των γυναικών, σημασία έχει η ισορροπία. Ελέγξτε τις ετικέτες, εξετάστε ποια μορφή λαμβάνετε και, αν θέλετε να μάθετε τα επίπεδά σας, συζητήστε το με επαγγελματία υγείας. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μπορείτε να υποστηρίξετε την υγεία του εγκεφάλου σας μπορεί να βοηθήσει — και μερικές φορές το ζητούμενο είναι να βρείτε το κατάλληλο μέτρο. Οι αποφάσεις για συμπληρώματα και εξετάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.