Ακόμη και λίγη σωματική δραστηριότητα ενδέχεται να προστατεύει τον εγκέφαλο από τη νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά όχι με τον τρόπο που περίμεναν οι επιστήμονες, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν για εννέα έως 11 χρόνια σχεδόν 300 ηλικιωμένους που είχαν πρώιμα εγκεφαλικά σημάδια Αλτσχάιμερ, χρησιμοποιώντας βηματομετρητές. Διαπίστωσαν ότι η σωματική δραστηριότητα δεν μείωσε τις τοξικές πλάκες αμυλοειδούς, τις οποίες στοχεύουν σήμερα οι περισσότερες θεραπείες για τη νόσο.
Αντίθετα, στα άτομα που είχαν ήδη αυτές τις πλάκες, η σωματική δραστηριότητα συνδέθηκε με μικρότερη συσσώρευση λανθασμένα αναδιπλωμένων πρωτεϊνών ταυ σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Οι πρωτεΐνες αυτές εμφανίζονται αργότερα στην πορεία της νόσου και συνδέονται στενότερα με την έκπτωση των γνωστικών και λειτουργικών ικανοτήτων. Τα σημάδια άνοιας ήταν σχεδόν κατά το ήμισυ λιγότερα στους συμμετέχοντες που ήταν πιο δραστήριοι.
Τα οφέλη εμφανίστηκαν από τα 3.000 βήματα την ημέρα, δηλαδή περίπου μισή ώρα περπάτημα με μέτριο ρυθμό. Το εύρος με το μεγαλύτερο όφελος ήταν 5.000 έως 7.500 βήματα ημερησίως, ενώ πέρα από αυτό η επίδραση έφτανε σε ένα σταθερό επίπεδο. Τα περισσότερα βήματα δεν σήμαιναν απαραίτητα και μεγαλύτερη προστασία. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει έναν ρεαλιστικό στόχο για ηλικιωμένους με καθιστική ζωή, αντί για τα συχνά αναφερόμενα 10.000 βήματα.
Οι περιορισμοί της μελέτης και τα ευρήματα άλλων ερευνών
Η μελέτη είχε, ωστόσο, περιορισμούς. Συμμετείχε σχετικά μικρή ομάδα, αποτελούμενη κυρίως από λευκούς και άτομα με υψηλό μορφωτικό επίπεδο στις ΗΠΑ, ενώ δεν συνυπολογίστηκαν άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής ή της υγείας. Είναι επίσης πιθανό το περπάτημα να δρα μέσω και άλλων προστατευτικών μηχανισμών. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα στηρίζουν άλλες έρευνες που δείχνουν ότι η σωματική δραστηριότητα ενδέχεται να μειώνει τον κίνδυνο άνοιας.
Μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο με 1.139 άτομα άνω των 50 ετών διαπίστωσε ότι όσοι είχαν μέτρια έως έντονη σωματική δραστηριότητα παρουσίασαν μείωση του κινδύνου άνοιας κατά 34% έως 50%, κατά την παρακολούθησή τους για οκτώ έως δέκα χρόνια. Ανάμεσα σε όσους εμφάνισαν άνοια, η παραμονή σε δραστηριότητα περιόρισε την επιδείνωση της μνήμης, ιδιαίτερα στις γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας.
Μεγαλύτερη μελέτη του Ηνωμένου Βασιλείου, το 2022, παρακολούθησε 78.430 άτομα για επτά χρόνια με επιταχυνσιόμετρα καρπού. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο κίνδυνος άνοιας ήταν μειωμένος κατά 25% με μόλις 3.800 βήματα την ημέρα και κατά 50% με 9.800 βήματα.
Ωστόσο, όσοι περπατούσαν περισσότερο είχαν επίσης καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία: χαμηλότερη χοληστερόλη, καλύτερο ύπνο και αρτηριακή πίεση, καθώς και μειωμένο κίνδυνο διαβήτη. Επειδή αυτοί οι παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθεια και εγκεφαλικό αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο άνοιας, η εικόνα είναι σύνθετη.
Οι υγιεινές συνήθειες συχνά συνυπάρχουν. Οι άνθρωποι που ασκούνται είναι πιθανότερο να τρέφονται σωστά, να μην καπνίζουν, να φροντίζουν την καρδιά τους και να έχουν λιγότερο οικονομικό άγχος. Έτσι, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιος παράγοντας έχει τη μεγαλύτερη επίδραση. Οι ερευνητές προσπάθησαν να λάβουν υπόψη αυτούς τους παράγοντες, αλλά, επειδή οι συνήθειες συνδέονται στενά μεταξύ τους, είναι δύσκολο να αποδοθεί το όφελος αποκλειστικά στην άσκηση.
Υπάρχουν, ωστόσο, ισχυρές ενδείξεις ότι η άσκηση μπορεί να υποστηρίξει τον εγκέφαλο με πολλούς τρόπους: βελτιώνοντας την καρδιαγγειακή υγεία, αυξάνοντας τη ροή του αίματος και ενισχύοντας ουσίες που προάγουν τις συνδέσεις μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων.
Μία τέτοια ουσία είναι η ιρισίνη, μια ορμόνη που παράγεται από τους μύες και δρα σχεδόν σε όλους τους δυσλειτουργικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου που συνδέονται με το Αλτσχάιμερ, συμπεριλαμβανομένης της φλεγμονής. Αυτή και άλλες ουσίες που σχετίζονται με την άσκηση, όπως ο νευροτροφικός παράγοντας BDNF, προσφέρουν εύλογες βιολογικές εξηγήσεις για το πώς η σωματική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει άμεσα την υγεία του εγκεφάλου, πέρα από τα καρδιαγγειακά οφέλη της.
Η σχέση, όμως, μπορεί να λειτουργεί και αντίστροφα: οι άνθρωποι ενδέχεται να γίνονται λιγότερο δραστήριοι εξαιτίας πρώιμων συμπτωμάτων Αλτσχάιμερ. Για παράδειγμα, όσοι αντιμετωπίζουν προβλήματα ακοής —που αποτελούν από μόνα τους παράγοντα κινδύνου για άνοια— συχνά αναφέρουν εμπόδια τα οποία τους οδηγούν να σταματούν τη σωματική δραστηριότητα πριν εμφανιστούν άλλα συμπτώματα άνοιας.
Ένας φαύλος κύκλος περιορισμένης δραστηριότητας και έκπτωσης της μνήμης
Η μειωμένη δραστηριότητα επιταχύνει στη συνέχεια την έκπτωση της μνήμης, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Τα πρώιμα συμπτώματα της νόσου, όπως η δυσκολία στην ακοή, μπορούν να επηρεάσουν την αυτοεκτίμηση και να μειώσουν τη συμμετοχή σε σωματικές δραστηριότητες, γεγονός που με τη σειρά του επιδεινώνει τη γνωστική έκπτωση.
Το γρήγορο περπάτημα μπορεί να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο. Σε μια μικρή δοκιμή, 15 άτομα με ήπια έως μέτρια νόσο Αλτσχάιμερ έκαναν σκανδιναβικό περπάτημα —μια τεχνική που χρησιμοποιεί μπαστούνια και γυμνάζει τόσο το πάνω μέρος του σώματος όσο και τα πόδια— και διατήρησαν την εγκεφαλική τους λειτουργία για 24 εβδομάδες. Ορισμένες λειτουργίες μάλιστα βελτιώθηκαν.
Τα 15 άτομα που έλαβαν μόνο τη συνήθη φροντίδα παρουσίασαν επιδείνωση ή δεν εμφάνισαν βελτίωση. Παρότι η δοκιμή ήταν μικρή, υποδηλώνει ότι ακόμη και όσοι έχουν ήδη διαγνωστεί με Αλτσχάιμερ μπορεί να ωφεληθούν από την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένου του γρήγορου περπατήματος.
Η έξοδος σε εξωτερικούς χώρους, ιδιαίτερα στη φύση, μπορεί να είναι ειδικά ωφέλιμη για την πρόληψη της άνοιας, πιθανώς επειδή βελτιώνει τη διάθεση και τον ύπνο και περιορίζει την απομόνωση, παράγοντες που σχετίζονται με τον κίνδυνο άνοιας. Ο συνδυασμός της κίνησης, της έκθεσης στο φυσικό φως και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης κατά τη διάρκεια του υπαίθριου περπατήματος μπορεί να έχει πολλαπλές, συμπληρωματικές προστατευτικές επιδράσεις.
Η πρόκληση είναι να βοηθηθούν οι άνθρωποι να ξεπεράσουν τα εμπόδια στην υπαίθρια δραστηριότητα, όπως οι ανησυχίες για την ασφάλεια, ο φόβος της πτώσης ή απλώς η προτίμηση για την άνεση του καναπέ, ιδιαίτερα τους πιο βροχερούς και κρύους μήνες. Τα στοιχεία δείχνουν, ωστόσο, ότι ακόμη και λίγα λεπτά περπατήματος μπορεί να κάνουν τη διαφορά και ότι ένας μέτριος, εφικτός στόχος —όπως ένας περίπατος μισής ώρας αντί για προπόνηση μαραθωνίου— μπορεί να προσφέρει σημαντική προστασία από τη γνωστική έκπτωση.
Οι αποφάσεις για τη σωματική δραστηριότητα και τη φροντίδα της υγείας λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/fitness/anoia-kai-altschaimer-molis-3-000-vimata-tin-imera-isos-epivradynoyn-tin-exelixi/24521
