Το άρθρο αναδεικνύει πώς οι ειδήσεις για πολέμους επηρεάζουν τα παιδιά και γιατί χρειάζονται καθοδήγηση από τους γονείς. Οι τρομακτικές εικόνες και πληροφορίες είναι δυνατό να προκαλέσουν άγχος και δυσφορία, αφού τα παιδιά δεν διαθέτουν πάντοτε τα μέσα για να αντιληφθούν τον κίνδυνο.
Για να βοηθήσει τους γονείς να συζητήσουν με τα παιδιά, να τα καθησυχάσουν και να ενισχύσουν το αίσθημα ασφάλειας, η UNICEF δίνει κατευθύνσεις για την επικοινωνία: προτείνει απλή γλώσσα και προσαρμογή στις ανάγκες κάθε παιδιού. Παράλληλα, οι γονείς χρειάζεται να παρακολουθούν τις αντιδράσεις των παιδιών και να προσφέρουν στήριξη, δίνοντας έμφαση στην ενσυναίσθηση και στη θετική δράση.
Ακόμη κι αν ο πόλεμος δεν βρίσκεται δίπλα μας, πολλά παιδιά τον έχουν διαρκώς μπροστά τους: σε ειδησεογραφικές αναφορές, εικόνες στα social, συζητήσεις ενηλίκων, αλλά και σε σχόλια στο σχολείο.
Ωστόσο, τα παιδιά δεν διαθέτουν πάντοτε τα εργαλεία για να καταλάβουν τι είναι μακριά και τι συνιστά «κίνδυνο για μένα». Οι τρομακτικές πληροφορίες, όταν επαναλαμβάνονται, κλονίζουν το αίσθημα ασφάλειας, ακόμη κι αν η καθημερινότητα συνεχίζεται χωρίς αλλαγές.
Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η έκθεση σε τρομακτικά γεγονότα από απόσταση, μέσω τηλεόρασης ή διαδικτύου, μπορεί να συνδέεται με περισσότερη δυσφορία και συμπτώματα στρες στα παιδιά. Σε παλαιότερη μελέτη, μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ, όσα παιδιά παρακολούθησαν περισσότερες τηλεοπτικές εικόνες και ρεπορτάζ παρουσίασαν εντονότερες μετατραυματικές αντιδράσεις, όπως ισχυρό φόβο, επαναλαμβανόμενες σκέψεις ή εικόνες και δυσκολία στον ύπνο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα παιδιά θα εμφανίσουν «τραύμα». Δείχνει, ωστόσο, πως ο εγκέφαλος του παιδιού ενδέχεται να ερμηνεύσει τις εικόνες που επαναλαμβάνονται σαν απειλή που δεν σταματά.
Οι επιπτώσεις μπορεί να φανούν και με τρόπους που οι γονείς δεν συνδέουν εύκολα με την ενημέρωση: ευερεθιστότητα, προσκόλληση, σωματικές ενοχλήσεις όπως πονοκέφαλος ή πόνος στην κοιλιά, διαταραχές ύπνου, φόβος αποχωρισμού ή ξαφνικές απορίες για τον θάνατο και την ασφάλεια.
Πόλεμος: Γιατί χρειάζεται να ξεκινήσουμε εμείς τη συζήτηση, ακόμη κι αν τα παιδιά «δεν ρωτήσουν»
Το ότι πολλά παιδιά δεν κάνουν ερωτήσεις δεν σημαίνει πως αδιαφορούν για όσα συμβαίνουν. Μπορεί να μην ξέρουν πώς να εκφράσουν όσα σκέφτονται, να ανησυχούν μήπως στενοχωρήσουν τους γονείς τους ή να βλέπουν ότι οι ενήλικες είναι ήδη συναισθηματικά φορτισμένοι. Η σιωπή δεν ισοδυναμεί με αδιαφορία· αρκετές φορές δείχνει ότι το παιδί προσπαθεί μόνο του να καταλάβει αποσπασματικές εικόνες και φράσεις.
Αν δεν ακούσουν σαφείς και ήρεμες εξηγήσεις, τα παιδιά μπορεί να συμπληρώσουν τα κενά με τη φαντασία. Οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι, κυρίως σε μικρότερες ηλικίες, τα παιδιά συχνά σκέφτονται με τρόπο πιο «μαγικό» ή μονοδιάστατο. Έτσι, αν παρακολουθήσουν ξανά και ξανά εικόνες βομβαρδισμών ή ακούσουν όρους όπως «παγκόσμιος πόλεμος», είναι πιθανό να θεωρήσουν ότι η απειλή είναι κοντινή ή αφορά τους πάντες, παρότι βρίσκονται γεωγραφικά μακριά.
Ο γονιός ως «φίλτρο»
Η έρευνα έχει επίσης καταγράψει πόσο σημαντικό είναι το οικογενειακό περιβάλλον. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, μελέτη στο Journal of Family Psychology διαπίστωσε ότι παιδιά που συζητούσαν τα γεγονότα με τους γονείς τους και λάμβαναν εξηγήσεις μαζί με καθησυχαστικό πλαίσιο εμφάνισαν λιγότερα συμπτώματα άγχους και μετατραυματικού στρες σε σύγκριση με παιδιά που είχαν υψηλή έκθεση στα μέσα ενημέρωσης χωρίς αντίστοιχη γονική καθοδήγηση.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν πως η κατάλληλη γονική καθοδήγηση μπορεί να περιορίσει το αίσθημα απειλής που προκαλούν οι ειδήσεις στα παιδιά. Σε κλινική μελέτη στο Journal of Consulting and Clinical Psychology, γονείς, κυρίως μητέρες, εκπαιδεύτηκαν σε δεξιότητες «media literacy» και αντιμετώπισης. Η εκπαίδευση αφορούσε το πώς να συζητούν με τα παιδιά τρομακτικές ειδήσεις, να ρυθμίζουν τη δική τους ένταση και να τα βοηθούν να υπολογίζουν ρεαλιστικά τον προσωπικό τους κίνδυνο. Στα παιδιά αυτών των γονιών καταγράφηκε μείωση στις εκτιμήσεις απειλής σε σύγκριση με όσα ανήκαν σε ομάδα χωρίς εκπαίδευση.
Δηλαδή, αν οι ενήλικες δεν εξηγούν το πλαίσιο, το παιδί συγκρατεί το πιο έντονο στοιχείο. Μπορεί να είναι η έκρηξη που είδε, η ανησυχία στη φωνή ή η φράση «η κατάσταση κλιμακώνεται».
Αντίθετα, όταν ένας σταθερός ενήλικος εξηγεί τις πληροφορίες, περιορίζει την έκθεση και βοηθά το παιδί να ξεχωρίσει όσα συμβαίνουν μακριά από όσα το αφορούν άμεσα, η ίδια είδηση αποκτά διαφορετικό συναισθηματικό βάρος.
UNICEF: 6 τρόποι για να στηρίξετε και να καθησυχάσετε τα παιδιά όταν ακούν για τον πόλεμο
Η UNICEF έχει καταρτίσει έναν πρακτικό οδηγό για την επικοινωνία των γονιών με τα παιδιά. Οι κατευθύνσεις του είναι απλές, αλλά σημαντικές: βοηθούν τους γονείς να ξεκινήσουν με ασφάλεια τη συζήτηση, να μειώσουν το άγχος και να καλλιεργήσουν στα παιδιά αίσθημα σταθερότητας.
1. Διερευνήστε τι έχουν μάθει και πώς αισθάνονται
Βρείτε μια κατάλληλη ώρα και έναν χώρο όπου η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει αβίαστα και το παιδί να αισθάνεται άνετα να μιλήσει, όπως το οικογενειακό τραπέζι. Καλό είναι να μην ανοίξετε το θέμα λίγο πριν από τον ύπνο.
Ρωτήστε πρώτα τι γνωρίζει ήδη και ποια είναι τα συναισθήματά του. Ορισμένα παιδιά έχουν ακούσει λίγα και ίσως δεν επιθυμούν να συζητήσουν, ενώ άλλα μπορεί να ανησυχούν χωρίς να το εκφράζουν. Για τα μικρότερα, μια ζωγραφιά, το παιχνίδι ή μια ιστορία μπορούν να βοηθήσουν να αρχίσει η κουβέντα.
Οι πληροφορίες φτάνουν στα παιδιά από πολλές πλευρές: την τηλεόραση, το διαδίκτυο, το σχολείο και τους φίλους. Ρωτήστε τι ακριβώς έχουν ακούσει ή παρακολουθήσει, ώστε να μπορέσετε να τα καθησυχάσετε και να διορθώσετε πιθανές παρανοήσεις.
Πάρτε στα σοβαρά όσα τα φοβίζουν. Αν σας κάνουν μια ερώτηση που μοιάζει υπερβολική, όπως «Θα πεθάνουμε όλοι;», διαβεβαιώστε τα ότι κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί. Παράλληλα, προσπαθήστε να ανακαλύψετε τι γέννησε αυτόν τον φόβο, για να δώσετε μια πιο ουσιαστική απάντηση.
Δώστε χώρο στα συναισθήματά τους και εξηγήστε ότι είναι φυσιολογικό να νιώθουν έτσι. Ακούστε τα με προσοχή και θυμίστε τους πως μπορούν να σας μιλήσουν οποιαδήποτε στιγμή το θελήσουν.
2. Κρατήστε ήρεμο τόνο και προσαρμόστε την κουβέντα στην ηλικία τους
Τα παιδιά δικαιούνται να ενημερώνονται για όσα συμβαίνουν στον κόσμο, ενώ οι ενήλικες οφείλουν να τα προστατεύουν από άσκοπη συναισθηματική επιβάρυνση. Επιλέξτε απλή γλώσσα που ταιριάζει στην ηλικία τους και προσαρμόστε τον τόνο σας παρατηρώντας τις αντιδράσεις τους.
Είναι αναμενόμενο να αισθάνεστε κι εσείς λύπη ή ανησυχία. Ωστόσο, θυμηθείτε ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα των ενηλίκων. Μιλήστε όσο μπορείτε με ηρεμία και προσέξτε τη γλώσσα του σώματος και τις εκφράσεις του προσώπου σας.
Δώστε στα παιδιά όσο περισσότερη διαβεβαίωση μπορείτε ότι βρίσκονται σε ασφάλεια. Πείτε τους ακόμη πως σε όλο τον κόσμο πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να τερματίσουν τη σύγκρουση και να επανέλθει η ειρήνη.
Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζετε κάθε απάντηση. Μπορείτε να τους πείτε ότι θα ψάξετε για πληροφορίες ή, αν είναι μεγαλύτερα, να αναζητήσετε μαζί αξιόπιστες πηγές. Εξηγήστε ότι οι πληροφορίες που διακινούνται στο διαδίκτυο δεν είναι πάντα σωστές και δείξτε τους πώς να ξεχωρίζουν τις έγκυρες πηγές ενημέρωσης.
3. Ενθαρρύνετε τη συμπόνια και αποτρέψτε τον στιγματισμό
Οι συγκρούσεις μπορεί να ενισχύσουν τις διακρίσεις και τις προκαταλήψεις. Μην αναφέρεστε σε «κακούς ανθρώπους» ή «κακούς λαούς». Χρησιμοποιήστε τη συζήτηση για να καλλιεργήσετε την ενσυναίσθηση, μιλώντας για τις οικογένειες που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και για τα παιδιά που περνούν δύσκολες στιγμές.
Ένας πόλεμος μπορεί να ενισχύσει τις διακρίσεις και στη δική μας περιοχή, ακόμη κι όταν βρίσκεται μακριά. Εξετάστε αν το παιδί έχει δεχτεί ή έχει ασκήσει εκφοβισμό. Θυμίστε του ότι κάθε άνθρωπος δικαιούται ασφάλεια και σεβασμό, τόσο στο σχολείο όσο και στην κοινωνία. Ο εκφοβισμός και οι διακρίσεις δεν είναι ποτέ αποδεκτά, ενώ η καλοσύνη αποτελεί πάντα επιλογή.
4. Στρέψτε την προσοχή σε όσους προσφέρουν βοήθεια
Εξηγήστε στα παιδιά ότι, ακόμη και μέσα στις δυσκολίες, υπάρχουν άνθρωποι που βοηθούν και ενεργούν με θάρρος. Μιλήστε τους για θετικά παραδείγματα, όπως διασώστες και εθελοντές, πολίτες που συμπαραστέκονται σε όσους έχουν ανάγκη, αλλά και παιδιά που υποστηρίζουν την ειρήνη.
Το να νιώθουν ότι μπορούν να συμβάλουν με κάποιον τρόπο, όσο μικρός κι αν είναι, μπορεί να τα ανακουφίσει. Για παράδειγμα, μπορούν να ζωγραφίσουν ένα μήνυμα υπέρ της ειρήνης, να γράψουν ένα ποίημα ή να πάρουν μέρος σε μια δράση αλληλεγγύης. Η συμμετοχή βοηθά να μετακινηθούν από την αίσθηση αδυναμίας σε εκείνη της συνεισφοράς.
5. Ολοκληρώστε τη συζήτηση με φροντίδα
Πριν τελειώσετε την κουβέντα, βεβαιωθείτε ότι το παιδί δεν εξακολουθεί να είναι συναισθηματικά φορτισμένο. Παρατηρήστε τη στάση του σώματος, τον τόνο της φωνής και την αναπνοή του. Θυμίστε του ότι είστε εκεί για να το ακούτε και να το στηρίζετε όποτε θελήσει να σας μιλήσει. Αν μιλήσετε κοντά στην ώρα του ύπνου, ολοκληρώστε με κάτι οικείο και ευχάριστο, όπως το αγαπημένο του παραμύθι ή μια ήρεμη ρουτίνα.
6. Ρωτάτε ξανά και παρακολουθείτε πώς είναι
Όσο εξακολουθούν να υπάρχουν ειδήσεις, συνεχίστε να ελέγχετε πώς αισθάνεται. Μήπως έχει προκύψει κάποια νέα απορία ή έχουν αλλάξει τα συναισθήματά του; Δώστε προσοχή σε πιθανές αλλαγές στη συμπεριφορά του, καθώς και σε πονοκεφάλους, πόνους στο στομάχι, εφιάλτες ή προβλήματα ύπνου.
Οι αντιδράσεις διαφέρουν από παιδί σε παιδί: τα μικρότερα μπορεί να γίνουν πιο προσκολλημένα, ενώ οι έφηβοι μπορεί να εκφράσουν θυμό ή έντονη λύπη. Συνήθως πρόκειται για φυσιολογικές αντιδράσεις που περνούν. Αν, ωστόσο, επιμένουν ή γίνονται εντονότερες, μπορεί να χρειαστεί η γνώμη ειδικού.
7 Απλές τεχνικές χαλάρωσης για να βοηθήσετε το παιδί να αποφορτιστεί
Δοκιμάστε μαζί πέντε αργές αναπνοές: εισπνεύστε για πέντε δευτερόλεπτα και εκπνεύστε για άλλα πέντε.
Πείτε στο παιδί πως με την εισπνοή η κοιλιά φουσκώνει απαλά, όπως ένα μπαλόνι, και με την εκπνοή ο αέρας φεύγει αργά και ήρεμα.
Το σημαντικότερο είναι να είστε διαθέσιμοι. Αν το παιδί ξαναφέρει το θέμα στην κουβέντα, ακούστε το. Η ήρεμη και σταθερή παρουσία σας μπορεί να του προσφέρει το ισχυρότερο αίσθημα ασφάλειας.
Φωτογραφία: istock
Συνοπτικά
- Οι τρομακτικές ειδήσεις για πολέμους μπορεί να προκαλέσουν άγχος και δυσφορία στα παιδιά, που ενδέχεται να μην έχουν ακόμη τα μέσα για να κατανοήσουν τον κίνδυνο.
- Η UNICEF δίνει κατευθύνσεις στους γονείς για να συζητήσουν με τα παιδιά και να τα καθησυχάσουν, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειάς τους.
- Τα παιδιά μπορεί να μη ρωτούν για τους πολέμους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν τα απασχολούν. Η σιωπή τους ενδέχεται να φανερώνει σύγχυση και φόβο.
- Η καθοδήγηση από τους γονείς έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τα συμπτώματα άγχους σε παιδιά που βλέπουν τρομακτικές ειδήσεις.
- Οι γονείς χρειάζεται να μιλούν με απλή γλώσσα, να παρατηρούν τις αντιδράσεις των παιδιών και να τους προσφέρουν υποστήριξη και ενσυναίσθηση.
- Η UNICEF εισηγείται πρακτικές όπως η ενθάρρυνση της συμπόνιας, η ανάδειξη θετικών παραδειγμάτων και η παρακολούθηση της ψυχικής κατάστασης των παιδιών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/polemos-stis-othones-ti-prokalei-sta-paidia-kai-pos-na-ta-kathisychasoyme-odigies-apo-ti-unicef/21706
