Μοναξιά και κοινωνική απομόνωση: έως και 6 λιγότερα χρόνια χωρίς άγχος και κατάθλιψη

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση συνδέονται με λιγότερα χρόνια ζωής χωρίς σοβαρές χρόνιες παθήσεις, σύμφωνα με νέα μελέτη. Η σχέση ήταν πιο έντονη για την ψυχική υγεία: οι άνδρες που βίωναν μοναξιά και απομόνωση είχαν σχεδόν έξι λιγότερα χρόνια χωρίς άγχος και κατάθλιψη.

Τι διαπίστωσε η μελέτη

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Nature Communications. Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα υγείας και αρχεία θανάτων για σχεδόν 300.000 ενήλικες, οι οποίοι δεν είχαν διαβήτη τύπου 2, καρδιοπάθεια, χρόνια αναπνευστική νόσο —όπως άσθμα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια—, νευροεκφυλιστική νόσο —όπως άνοια και νόσο Πάρκινσον— ή καρκίνο, με εξαίρεση τον μη μελανωματικό καρκίνο του δέρματος. Οι συμμετέχοντες δεν είχαν επίσης άγχος ή κατάθλιψη.

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση. Η μοναξιά ορίστηκε ως υποκειμενικό αίσθημα κοινωνικής ή συναισθηματικής σύνδεσης —το κατά πόσο κάποιος νιώθει ότι οι άλλοι τον βλέπουν και τον ακούν— ενώ η κοινωνική απομόνωση ως αντικειμενικό μέτρο του χρόνου που περνά κάποιος μόνος. Οι ερευνητές τους παρακολούθησαν για περίπου 14 χρόνια.

Στο τέλος της παρακολούθησης, διαπίστωσαν ότι τόσο η μοναξιά όσο και η κοινωνική απομόνωση συνδέονταν σημαντικά με λιγότερα χρόνια χωρίς καθεμία από τις επτά χρόνιες παθήσεις που εξετάστηκαν.

«Ενδιαφέρον είναι ότι η μελέτη διαπίστωσε πως η μοναξιά έχει πιο επιζήμια επίδραση από την κοινωνική απομόνωση τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία», εξηγεί η Manisha Parulekar, M.D., επικεφαλής του τμήματος γηριατρικής και συνδιευθύντρια του Κέντρου Απώλειας Μνήμης και Υγείας του Εγκεφάλου στο Hackensack University Medical Center. «Διαπίστωσε επίσης διαφορές στον τρόπο με τον οποίο η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση επηρεάζουν τους άνδρες και τις γυναίκες».

Συγκεκριμένα, οι γυναίκες ηλικίας 50 ετών που βίωναν τόσο μοναξιά όσο και κοινωνική απομόνωση είχαν περίπου 2,5 λιγότερα χρόνια χωρίς τις συγκεκριμένες σωματικές χρόνιες παθήσεις σε σύγκριση με όσες δεν τα βίωναν. Για τους άνδρες της ίδιας ηλικιακής ομάδας, η διαφορά ήταν περίπου δύο χρόνια.

Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία ήταν ακόμη μεγαλύτερες. Συνολικά, οι γυναίκες που ένιωθαν μοναξιά και ήταν κοινωνικά απομονωμένες είχαν σχεδόν τέσσερα λιγότερα χρόνια χωρίς άγχος και κατάθλιψη, ενώ για τους άνδρες η διαφορά έφτανε σχεδόν τα έξι χρόνια.

Η μοναξιά φάνηκε να συνδέεται με τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Στη μελέτη, η επίδραση της κοινωνικής απομόνωσης ήταν μικρότερη όταν οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν άλλες υγιεινές συνήθειες, όπως ισορροπημένη διατροφή και άσκηση. Αυτό υποδηλώνει ότι το συναισθηματικό βάρος της μοναξιάς είναι ιδιαίτερα σημαντικό και δεν αντισταθμίζεται απλώς από μια καθημερινή ρουτίνα ή ένα συμπλήρωμα.

«Κάποιος μπορεί να ανήκει σε μια πολυμελή οικογένεια ή σε έναν σύλλογο ή οργανισμό και να περιβάλλεται από πολλούς ανθρώπους, αλλά να νιώθει μόνος», εξηγεί η Dr. Parulekar. «Νιώθει ότι δεν αποτελεί πραγματικά μέρος της ομάδας. Μοναξιά μπορεί να υπάρχει και μέσα σε μια σχέση με ένα άλλο άτομο —φίλο, συγγενή ή σύντροφο— όταν απουσιάζουν ο δεσμός, το πάθος ή η στοργή».

Οι ερευνητές εξέτασαν το προσδόκιμο ζωής χωρίς σοβαρές χρόνιες παθήσεις και όχι απλώς τον συνολικό αριθμό των ετών που έζησε κάποιος. «Τα ευρήματα δείχνουν ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση συνδέονται με λιγότερα χρόνια καλής υγείας, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η μοναξιά προκαλεί άμεσα τον πρόωρο θάνατο ενός ατόμου», σημειώνει ο Jay Luthar, M.D., γιατρός με αντικείμενο τη μακροζωία, ιδρυτής της Lutanen Health και εκπαιδευτής στην Ιατρική Σχολή του Harvard. Καθώς πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται τόσο με τη μοναξιά όσο και με την επιβαρυμένη υγεία, όπως η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και η κατάσταση αναπηρίας ενός ατόμου.

Πώς συνδέονται η μοναξιά, η υγεία και το προσδόκιμο ζωής

Οι ερευνητές δεν εξήγησαν ακριβώς με ποιον τρόπο η μοναξιά και η απομόνωση επηρέασαν την υγεία των συμμετεχόντων· εντόπισαν μόνο τη μεταξύ τους σύνδεση. Οι ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν ορισμένους πιθανούς μηχανισμούς.

Ένας από αυτούς είναι το χρόνιο στρες που μπορεί να προκαλέσει η μοναξιά. «Το επίμονο αίσθημα αποσύνδεσης από τους άλλους μπορεί να συμβάλει σε παρατεταμένες αντιδράσεις στρες, μεταβολές στις ορμόνες του στρες και φλεγμονώδεις διεργασίες, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου ενδέχεται να επηρεάσουν την καρδιαγγειακή και τη μεταβολική υγεία», εξηγεί ο Dr. Luthar. Το επίμονο στρες μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονή, η οποία αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην ανάπτυξη πολλών χρόνιων παθήσεων.

Η μοναξιά ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τις καθημερινές συνήθειες υγείας. «Οι άνθρωποι που νιώθουν αποσυνδεδεμένοι μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να διατηρήσουν σταθερό πρόγραμμα ύπνου, να ασκούνται τακτικά, να τρέφονται σωστά ή να παρακολουθούν την προληπτική φροντίδα της υγείας τους», λέει ο Dr. Luthar.

Σημαντικό ρόλο έχει και η ψυχική υγεία. «Η μοναξιά και η κατάθλιψη μπορεί να ενισχύουν η μία την άλλη, δημιουργώντας ενδεχομένως έναν κύκλο στον οποίο η ψυχολογική δυσφορία επηρεάζει τη σωματική υγεία και οι δυσκολίες στη σωματική υγεία κάνουν δυσκολότερη την κοινωνική συμμετοχή», προσθέτει. Όταν κάποιος δεν έχει ισχυρές σχέσεις, μπορεί να στερείται την υποστήριξη που χρειάζεται για να φροντίσει τη σωματική και την ψυχική του υγεία.

Πώς να περιορίσετε τη μοναξιά και την απομόνωση

«Θα ενθάρρυνα τους ανθρώπους να σκέφτονται τη σύνδεση με τους άλλους ως κάτι που καλλιεργούμε σταθερά και όχι ως κάτι που περιμένουμε απλώς να νιώσουμε», προτείνει η Lindsey Rae Ackerman, L.M.F.T., αδειοδοτημένη θεραπεύτρια και επικεφαλής κλινικών υπηρεσιών στο Your Behavioral Health.

Η ίδια προτείνει τα εξής πρακτικά βήματα για τη διατήρηση της επαφής με τους άλλους:

• Δημιουργήστε τακτικές ευκαιρίες κοινωνικής επαφής, όπως ένα εβδομαδιαίο γεύμα, μια ομάδα περιπάτου, ένα μάθημα, μια θρησκευτική κοινότητα, εθελοντική δραστηριότητα ή μια προγραμματισμένη τηλεφωνική συνομιλία με κάποιον που σας ενδιαφέρει.
• Δώστε προτεραιότητα στην ποιότητα των σχέσεων και όχι στον αριθμό τους.
• Παρατηρήστε αν η μοναξιά οδηγεί σε αποφυγή. Η ενστικτώδης αντίδραση στην απόρριψη ή στην αποσύνδεση μπορεί μερικές φορές να είναι η περαιτέρω απομάκρυνση από τους άλλους.
• Αναζητήστε υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν η μοναξιά επιμένει.

«Η μοναξιά δεν πρέπει να συγχέεται με το να είναι κάποιος μόνος», προσθέτει η Ackerman. «Η μοναχικότητα μπορεί να είναι αναζωογονητική και να αποτελεί επιλογή. Μοναξιά είναι η δυσφορία που προκύπτει όταν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στη σύνδεση που έχει κάποιος και σε εκείνη που χρειάζεται».

Τι σημαίνουν τα ευρήματα

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση είναι διαφορετικές καταστάσεις και μπορεί να έχουν ξεχωριστές επιπτώσεις στην υγεία, επομένως ενδέχεται να χρειάζονται διαφορετικές παρεμβάσεις. «Είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε ότι οι υγιεινές συνήθειες μπορεί να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο για όσους είναι κοινωνικά απομονωμένοι, αλλά όχι για όσους νιώθουν μοναξιά», λέει η Dr. Parulekar. «Η ίδια η μοναξιά μπορεί να χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση».